Ngang nhiên xâm phạm
Những năm gần đây, cùng với tốc độ tăng trưởng chóng mặt của thương mại điện tử, tình trạng xâm phạm thương hiệu, làm hàng giả, hàng nhái và tiêu thụ trên môi trường số ngày một “nở rộ”. Không ít các vụ việc vi phạm quy mô lớn nhỏ khác nhau được phát hiện và xử lý.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương về những vụ việc điển hình, ông Nguyễn Thanh Tuấn, chuyên gia thương hiệu, CEO Sao Kim Branding nêu: VIB Bank bị dựng 18 website giả cùng lúc, khách hàng đăng nhập, mất thông tin tài khoản; MoMo bị giả fanpage, nhắn tin mời nhận quà, dẫn dụ cung cấp OTP, chiếm đoạt tài khoản...
Ông Nguyễn Thanh Tuấn, chuyên gia thương hiệu, CEO Sao Kim Branding. Ảnh nhân vật cung cấp
Những “ông lớn” như Castrol, Honda, Yamaha bị làm giả sản phẩm nhớt bán trên môi trường số. Hơn 220.000 sản phẩm giả tung ra thị trường, đối tượng vi phạm thu lợi bất chính hàng chục tỷ đồng. Ngay cả sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, TikTok Shop cũng bị giả giao diện.
Đứng ở góc độ cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực thương mại điện tử, trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, ông Hoàng Ninh - Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và kinh tế số (Bộ Công Thương) cũng đưa ra những con số đáng suy nghĩ. Chỉ riêng trong năm 2025, Cục đã ban hành 28 văn bản yêu cầu các sàn thương mại điện tử, website và ứng dụng bán hàng triển khai biện pháp ngăn chặn, gỡ bỏ sản phẩm vi phạm thương hiệu. Kết quả, các đơn vị đã phối hợp gỡ bỏ 47.842 sản phẩm và chặn 13.728 gian hàng vi phạm, tập trung vào các nhóm hàng có rủi ro cao như thực phẩm chức năng, thuốc, mỹ phẩm, sữa và một số nhóm hàng dễ phát sinh vi phạm.
Có thể thấy, tình trạng xâm phạm thương hiệu nói chung, nhái thương hiệu để bán sản phẩm trên môi trường số đang diễn ra ngày một “nóng” và khó kiểm soát. Theo các chuyên gia, nguyên nhân có nhiều, trong đó, sự dễ dàng của một bộ phận người tiêu dùng cũng góp một phần tạo nên hiện trạng trên.
Không ít người tiêu dùng khi nhận sản phẩm không đúng chất lượng nhưng bỏ qua, không khiếu nại với sàn, không phản hồi với cơ quan chức năng. Theo phân tích của ông Lại Tiến Mạnh, chuyên gia xây dựng thương hiệu, Giám đốc điều hành Mibrand Việt Nam, có một ngưỡng gọi là ngưỡng chấp nhận nhất định, ví dụ những đơn hàng giá trị nhỏ (dưới vài trăm nghìn), người mua sẵn sàng bỏ qua nếu gặp hàng kém chất lượng. Điều này khiến người tiêu dùng không còn xem mình là “nạn nhân”, mà coi đó như một phần của cuộc chơi. Nhưng nếu cộng dồn lại, những khoản nhỏ này tạo ra thiệt hại rất lớn cho xã hội và doanh nghiệp.
Nhìn ở một khía cạnh rộng hơn, vấn đề này còn liên quan đến thói quen và trách nhiệm trong tiêu dùng. Nếu không thay đổi, sự dễ dàng này sẽ tiếp tay cho đối tượng sản xuất hàng giả, hàng nhái và việc xâm phạm thương hiệu trên môi trường số sẽ rất khó kiểm soát.
Có chế tài vì sao vẫn còn vi phạm
Bên cạnh yếu tố tiêu dùng, một trong những nguyên nhân khiến tình trạng nhái thương hiệu trên môi trường số “nở rộ” là mức lợi nhuận quá sức hấp dẫn. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, đại diện một doanh nghiệp làm giáo dục có đưa ra ví dụ. Doanh nghiệp bỏ chi phí xây dựng video về đào tạo và bán ra với giá khoảng 500.000 nhưng đối tượng hacker lấy video đó về, không mất chi phí gì, bán sản phẩm với giá rất rẻ, chỉ vài chục nghìn đồng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động của doanh nghiệp. Quan trọng hơn, hiện trạng này xảy ra phổ biến mà không thể xử lý dứt điểm.
Tình trạng xâm phạm thương hiệu trên môi trường số vẫn rất "nóng". Ảnh minh họa
Trên thực tế, hệ thống văn bản chính sách liên quan đến thương mại điện tử đã và đang được xây dựng khá chặt chẽ. Trong đó, Luật Thương mại điện tử năm 2025 được xây dựng nhằm đáp ứng sự phát triển nhanh của kinh tế số và tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Một trong những điểm mới quan trọng là tăng cường trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử trong việc kiểm soát hoạt động của người bán và thông tin hàng hóa. Các nền tảng phải thực hiện xác thực thông tin người bán thông qua định danh điện tử, lưu trữ dữ liệu giao dịch và phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước khi có yêu cầu.
Luật cũng bổ sung các quy định nhằm tăng cường minh bạch thông tin hàng hóa, dịch vụ, yêu cầu các chủ thể kinh doanh cung cấp đầy đủ thông tin về nguồn gốc, xuất xứ và điều kiện kinh doanh đối với các sản phẩm thuộc ngành nghề có điều kiện.
Đồng thời, Luật tạo cơ sở pháp lý để tăng cường quản lý đối với các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới, góp phần bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ người tiêu dùng.
Các chuyên gia cũng đều đồng tình với quan điểm hệ thống chính sách liên quan đến thương mại điện tử, bảo vệ thương hiệu trên môi trường số khá đẩy đủ nhưng cũng đồng thời cho rằng khâu thực thi chưa đáp ứng yêu cầu.
Theo đó, các chuyên gia cho rằng, cần siết hơn nữa công tác thực thi chính sách pháp luật liên quan đến thương mại điện tử, bảo vệ thương hiệu, sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Bản thân doanh nghiệp ứng dụng khoa học, công nghệ vào hoạt động, minh bạch hoá thông tin, nâng chất lượng sản phẩm để người tiêu dùng chấp nhận dùng sản phẩm tốt, có giá thành cao.
Về phía người tiêu dùng, các chuyên gia khuyến cáo cần thay đổi thói quen, đặt cao yêu cầu được tiêu dùng sản phẩm đúng thương hiệu, đúng chất lượng. Sẵn sàng trả lại nếu sản phẩm không đảm bảo và khiếu nại với các sàn, thậm chí liên hệ với các cơ quan chức năng để xử lý.
Với cơ quan quản lý nhà nước, ông Hoàng Ninh cho hay, trong thời gian tới, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số sẽ tập trung triển khai các định hướng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao năng lực tự bảo vệ trên môi trường số.
Thứ nhất, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật nhằm nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về các quy định pháp lý và kỹ năng bảo vệ thương hiệu trong môi trường thương mại điện tử.
Thứ hai, khuyến khích các doanh nghiệp chủ quản nền tảng thương mại điện tử chủ động kiểm soát thông tin người bán và hàng hóa, đặt uy tín lên hàng đầu, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm trên nền tảng.
Thứ ba, thúc đẩy xây dựng môi trường thương mại điện tử minh bạch, trong đó yêu cầu các chủ thể tham gia, bao gồm người bán và các bên tiếp thị liên kết, cung cấp thông tin trung thực và chịu trách nhiệm với nội dung quảng bá.
Thứ tư, hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng nâng cao khả năng nhận diện các nền tảng uy tín, đồng thời hướng dẫn quy trình phản ánh vi phạm tới cơ quan chức năng.
“Các giải pháp này hướng tới mục tiêu không chỉ bảo vệ doanh nghiệp mà còn góp phần bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trên môi trường số”, ông Hoàng Ninh nhấn mạnh.
Tình trạng xâm phạm thương hiệu trên môi trường số ngày một khó kiểm soát. Giải pháp cho vấn đề này bên cạnh việc xây dựng hệ thống chế tài quản lý, xử lý đủ mạnh còn có sự chủ động của doanh nghiệp, người tiêu dùng chung tay trong cuộc chiến chống hàng giả, hàng kém chất lượng.
