Ba lần thất bại liên tiếp
Được thành lập vào năm 2002 với khối tài sản khổng lồ mà Elon Musk kiếm được từ việc bán nền tảng thanh toán trực tuyến PayPal, SpaceX đã thể hiện tham vọng lớn lao ngay từ đầu: Giảm chi phí tiếp cận không gian để cuối cùng có thể thuộc địa hóa sao Hỏa.
Nhưng vào năm 2006, thực tế khắc nghiệt của kỹ thuật hàng không vũ trụ đã bắt kịp với công ty khởi nghiệp này. Để chứng minh tính khả thi, SpaceX phải phóng Falcon 1, một phương tiện phóng hạng nhẹ hai tầng, được phát triển hoàn toàn nội bộ. Musk đã đầu tư khoảng 100 triệu USD từ tài sản cá nhân của mình. Theo tính toán của ông vào thời điểm đó, số tiền này sẽ cho phép ông tài trợ cho 3-4 chuyến bay thử nghiệm.
|
Ảnh chụp tên lửa Falcon 1 của SpaceX trong chuyến bay thứ tư, chuyến bay thành công đầu tiên vào ngày 28-9-2008. Ảnh: DR |
Lịch sử ban đầu của SpaceX là một chuỗi các cuộc khủng hoảng kỹ thuật lớn, suýt chút nữa đã giết chết chương trình trước khi nó kịp bắt đầu. Vào ngày 24-3-2006, chuyến bay đầu tiên đã bị gián đoạn chỉ trong vài giây. Một vụ rò rỉ dầu hỏa, do sự ăn mòn của một đai ốc nhôm trong môi trường có độ mặn cao ở quần đảo Marshall, đã gây ra hỏa hoạn trong khoang động cơ chỉ sau 25 giây phóng. Tên lửa mất kiểm soát ở giây thứ 26 và rơi xuống đất ở giây thứ 41, cách bệ phóng không xa. Các đội ngũ kỹ sư của SpaceX bị sốc nhưng họ không hề nản chí.
Cuộc thử nghiệm thứ hai diễn ra vào ngày 21-3-2007, khả quan hơn nhưng lại kết thúc bằng một thất bại khác. Giai đoạn đầu của thử nghiệm hoạt động chính xác, nhưng trong quá trình tách rời, vòi phun của giai đoạn thứ hai bị va đập mạnh gây ra hiện tượng bù trừ quá mức cho hệ thống điều khiển hướng lực đẩy. Sự bất ổn này càng trầm trọng hơn do hiện tượng dao động của nhiên liệu lỏng trong các thùng chứa. Do thiếu nguồn cung cấp nhiên liệu ổn định và quỹ đạo được kiểm soát, động cơ Merlin đã tắt sớm và tên lửa không đạt được quỹ đạo dự định.
Chuyến bay thứ ba là thảm họa nhất. SpaceX đã khắc phục những lỗi trước đó, và khi cất cánh vào ngày 3-8-2008, mọi thứ diễn ra hoàn hảo. Nhưng trong quá trình tách tầng, một tai nạn không thể tưởng tượng nổi đã xảy ra: Động cơ Merlin được cải tiến (phiên bản 1C), mạnh hơn phiên bản trước, vẫn còn một lượng lực đẩy dư nhỏ sau khi tắt. Tầng đầu tiên tiếp tục tăng tốc thay vì rơi trở lại Trái đất và va chạm với tầng trên, vốn vừa mới được kích hoạt. Tên lửa bị phá hủy, mang theo 3 vệ tinh, trong đó có một vệ tinh của NASA. “Tôi biết chúng tôi đã đến đường cùng”, Elon Musk sau đó giải thích, coi ngày hôm đó như một cú sốc tâm lý. Nhưng ông đã không bỏ cuộc.
Lần thứ ba thất bại liên tiếp đã đẩy SpaceX vào tình thế tài chính nguy kịch. Tiền cá nhân của Musk đã được đổ vào việc phát triển tên lửa Falcon 1 và tàu vũ trụ Dragon trong tương lai. Hơn nữa, SpaceX không phải là vấn đề duy nhất của tỷ phú này: Tesla, thương hiệu xe điện của ông, đang trải qua một cuộc khủng hoảng sản xuất lớn và đang tiêu hao tiền dự trữ với tốc độ đáng báo động.
Chấp nhận mạo hiểm để có được phép màu
Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 xảy ra làm đóng băng thị trường tín dụng. Việc tìm kiếm nhà đầu tư bên ngoài trở nên gần như bất khả thi. Musk đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan: Chia số tiền còn lại giữa SpaceX và Tesla. Musk chấp nhận mạo hiểm: Hoặc là cả hai đều thất bại, hoặc hy sinh một để cứu cái còn lại. Ông đã chọn đặt cược tất cả, hy vọng vào một phép màu. Theo lời ông, lần phóng thứ tư được lên kế hoạch với ”số tiền mặt cuối cùng còn lại”. SpaceX khi đó có đủ phụ tùng và vốn để lắp ráp một tên lửa cuối cùng. Đây sẽ là chuyến bay thứ tư.
Các nhóm kỹ sư của SpaceX đã làm việc không ngừng nghỉ để phân tích dữ liệu từ chuyến bay số 3. Trong vòng chưa đầy hai tháng, vấn đề về thời gian trong quá trình tách tầng đã được khắc phục thông qua việc sửa đổi phần mềm: Việc kích hoạt tầng thứ hai bị trì hoãn vài giây, cho phép tầng đầu tiên có đủ thời gian di chuyển đủ xa.
Vào ngày 28-9-2008, trên đảo Omelek, Falcon 1 cất cánh. Giai đoạn đầu tiên hoàn thành nhiệm vụ của nó. Lần này, quá trình tách tầng diễn ra suôn sẻ. Tầng thứ hai bốc cháy. Trong phòng điều khiển ở Hawthorne, California, một sự im lặng đáng kinh ngạc bao trùm. Khoảng 9 phút sau khi cất cánh, dữ liệu đo từ xa xác nhận vận tốc quỹ đạo: Falcon 1 đã vào quỹ đạo. Như vậy, nó trở thành tên lửa nhiên liệu lỏng đầu tiên được phát triển hoàn toàn bằng nguồn vốn tư nhân đạt đến quỹ đạo Trái đất.
Món quà Giáng sinh của NASA
Thành tựu kỹ thuật này mang tính lịch sử, nhưng công ty SpaceX vẫn chưa thoát khỏi khó khăn tài chính khi dòng tiền đang ở mức thấp kỷ lục. Chiếc phao cứu sinh cuối cùng không đến từ khu vực tư nhân, mà từ chính phủ Mỹ.
NASA khi đó đang tìm kiếm giải pháp để tiếp tế cho Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) sau khi các tàu con thoi dự kiến ngừng hoạt động vào năm 2010. Ấn tượng trước khả năng phục hồi của SpaceX và sự thành công của chuyến bay thứ tư, vào ngày 23-12-2008, hai ngày trước Giáng sinh, NASA đã trao cho SpaceX hợp đồng Dịch vụ tiếp tế thương mại.
Với giá trị hợp đồng cố định là 1,6 tỷ USD, cộng thêm tối đa 1,5 tỷ USD tùy chọn, hợp đồng này quy định SpaceX thực hiện 12 nhiệm vụ tiếp tế cho ISS bằng tên lửa Falcon 9 và tàu vũ trụ Dragon trong tương lai. Chỉ trong vài giờ, SpaceX đã từ một công ty khởi nghiệp đang gặp khó khăn trở thành đối tác chiến lược của cơ quan vũ trụ quyền lực nhất thế giới.
Bằng cách vượt qua cuộc khủng hoảng năm 2008, SpaceX không chỉ cứu vãn được sự tồn tại của mình mà còn chứng minh tính khả thi của mô hình NewSpace. Giờ đây, tên lửa Falcon 9 có thể tái sử dụng đã giảm chi phí phóng xuống gấp 4 lần, mở đường cho sự thống trị của công ty trên thị trường toàn cầu về phóng tàu vũ trụ vào quỹ đạo.
