Điều 42.7
Theo bài viết, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) là một liên minh quân sự của các quốc gia Bắc Mỹ và châu Âu, thành lập vào năm 1949 dựa trên nguyên tắc then chốt là bất cứ cuộc tấn công nào nhằm vào một quốc gia thành viên cũng được coi là đòn tấn công nhằm vào cả liên minh và NATO sẽ phối hợp đáp trả (Điều 5). Tuy nhiên, nhiều năm căng thẳng giữa Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump và các đồng minh châu Âu đã khiến chính phủ các nước EU chú trọng nhiều hơn đến năng lực phòng thủ của riêng mình.
 |
| Lối vào căn cứ không quân Akrotiri - nơi bị máy bay không người lái tấn công hồi đầu tháng 3 năm nay. |
Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần chỉ trích các thành viên NATO về chi tiêu quốc phòng, bày tỏ hoài nghi về giá trị của NATO, thậm chí còn đe dọa kiểm soát vùng lãnh thổ Greenland thuộc Đan Mạch-một thành viên của liên minh quân sự. Căng thẳng mới nhất leo thang khi ông chủ Nhà Trắng cáo buộc các đồng minh không hỗ trợ Washington trong cuộc xung đột với Iran và gọi NATO-vốn có 23/27 thành viên EU tham gia-là "hổ giấy".
Đã có thông tin cho rằng phía Mỹ đang xem xét nhiều lựa chọn trừng phạt các đồng minh, làm dấy lên nghi ngờ về sự đoàn kết của liên minh quân sự và khơi lại câu hỏi liệu châu Âu có thể tự bảo vệ mình mà không cần Washington hay không.
Trọng tâm hiện nay là Điều 42.7 trong hiệp ước thành lập EU. Đây là điều khoản phòng thủ chung của khối, quy định nếu một quốc gia thành viên EU là nạn nhân của hành vi xâm lược vũ trang trên lãnh thổ của mình thì các quốc gia thành viên còn lại có nghĩa vụ hỗ trợ bằng mọi cách trong khả năng của mình, phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc.
Trong khi Điều 5 của NATO được hỗ trợ bởi việc lên kế hoạch và các cuộc tập trận chung cũng như sức mạnh quân sự của Mỹ thì Điều 42.7 của EU lại không. "Điều đó đồng nghĩa Điều 42.7 thường bị xem là ít tin cậy hơn với tư cách là một bảo đảm quân sự trên thực tế cho dù đây vẫn là một cam kết chính trị quan trọng", Al Jazeera nhấn mạnh.
EU xây dựng “cẩm nang” sử dụng
Cyprus-một thành viên EU nhưng không thuộc NATO, đặc biệt muốn củng cố Điều 42.7 sau khi căn cứ không quân Akrotiri của Anh tại đây bị máy bay không người lái tấn công hồi đầu tháng 3 vừa qua, trong bối cảnh xảy ra xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran. Tổng thống Cyprus Nikos Christodoulides tuyên bố các nhà lãnh đạo EU nhất trí rằng đã đến lúc xác định cách thức hoạt động trên thực tế nếu Điều 42.7 được kích hoạt.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh Điều 42.7 cần được xem là một cam kết mang tính ràng buộc thay vì mang tính biểu tượng và "không có chỗ cho cách hiểu mơ hồ”. Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa cho biết EU đang xây dựng “cẩm nang” sử dụng Điều 42.7.
 |
| Hàng rào căn cứ không quân Akrotiri - nơi bị máy bay không người lái tấn công hồi đầu tháng 3 năm nay. Ảnh: Reuters |
“Chúng tôi muốn mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương mạnh mẽ. Mỹ vẫn sẽ là đối tác và đồng minh của châu Âu. Nhưng châu Âu cần thích nghi với thực tế mới. Châu Âu không còn là trọng tâm ưu tiên hàng đầu của Mỹ. Sự thay đổi này đã diễn ra từ lâu. Đây là sự thay đổi mang tính cấu trúc, không phải tạm thời. Điều đó có nghĩa là châu Âu phải tự tăng cường. Không có cường quốc nào trong lịch sử phó mặc sự sống còn của mình cho bên ngoài mà vẫn tồn tại", Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại và an ninh của EU Kaja Kallas khẳng định.
Tiền lệ
Theo Al Jazeera, cho đến nay, Điều 42.7 mới được sử dụng một lần khi Pháp kích hoạt điều khoản phòng thủ chung của EU sau các vụ tấn công tại Paris do tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) tiến hành hồi năm 2015, khiến 130 người thiệt mạng và hàng trăm người khác bị thương. Đây là loạt vụ tấn công đẫm máu nhất tại Pháp kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai. Sau khi Điều 42.7 được kích hoạt, các quốc gia EU khác đã chia sẻ thông tin tình báo để hỗ trợ Pháp điều tra.
Trong khi đó, Điều 5 của NATO cũng mới được kích hoạt một lần sau vụ tấn công khủng bố ngày 11-9-2001 tại Mỹ. Tuy nhiên, sự hỗ trợ của NATO dành cho Mỹ không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ thông tin tình báo. Các quốc gia đồng minh đã đóng góp hàng chục nghìn binh sĩ cho cuộc chiến do Mỹ dẫn đầu tại Afghanistan. Cuộc chiến kéo dài hai thập niên ấy đã cướp đi sinh mạng của hơn 46.000 thường dân Afghanistan, hơn 2.400 binh sĩ Mỹ và hơn 1.100 binh sĩ liên quân.
