Khi mùa nhập học trở thành mùa “săn” dữ liệu
Tháng 8 hằng năm là thời điểm học sinh, sinh viên và phụ huynh đồng loạt tra cứu kết quả tuyển sinh, xác nhận nhập học, đóng học phí, đăng ký ký túc xá, tìm nhà trọ và việc làm thêm. Năm 2026, Công an TP. Cần Thơ tiếp tục cảnh báo đây là khoảng thời gian các đối tượng gia tăng hoạt động lừa đảo, đánh vào tâm lý nôn nóng và lo sợ bỏ lỡ cơ hội của nạn nhân.
Nguy hiểm nằm ở chỗ, đối tượng không nhất thiết phải dựng một câu chuyện hoàn toàn mới. Chúng “đứng giữa” một quy trình có thật rồi cài vào đó một mắt xích giả.
Chẳng hạn, phụ huynh nhận được tin nhắn thông báo “hồ sơ nhập học còn thiếu”, sau đó được dẫn đến một website có giao diện gần như giống trang của nhà trường. Tại đây, nạn nhân được yêu cầu điền họ tên, số căn cước, số điện thoại, tài khoản ngân hàng hoặc mã OTP.
Một biến thể khác tinh vi hơn đối tượng gửi thông báo học phí chính xác về tên sinh viên, ngành học, mức tiền phải nộp nhưng thay đổi số tài khoản hoặc mã QR thanh toán. Khi phụ huynh chuyển tiền, họ tưởng mình đang hoàn tất thủ tục nhập học cho con, trong khi dòng tiền đã đi thẳng vào tài khoản của kẻ gian. Công an Phú Thọ cũng cảnh báo thủ đoạn giả mạo nhà trường, cán bộ tuyển sinh, thay đổi tài khoản nhận học phí và yêu cầu cung cấp thông tin bảo mật.
Ảnh minh họa
5 thủ đoạn lừa đảo mùa tựu trường cần lưu ý
Thứ nhất, giả mạo trường học và cán bộ tuyển sinh, đối tượng lập fanpage, website, email hoặc tài khoản mạng xã hội có tên gần giống trường đại học, cao đẳng; sao chép logo, hình ảnh, thông báo tuyển sinh rồi chủ động liên hệ với thí sinh.
Thông điệp thường rất ngắn và tạo áp lực: “cần xác nhận ngay”, “hệ thống sắp đóng”, “không hoàn tất sẽ mất quyền nhập học”. Đây chính là đòn tâm lý được Công an TP. Cần Thơ cảnh báo trong mùa tuyển sinh 2026.
Thứ hai, học bổng giả – món quà biến thành khoản chuyển tiền, kẻ gian thông báo học sinh “được nhận học bổng”, “được hỗ trợ học phí”, “được cấp sách miễn phí”, sau đó yêu cầu nộp phí xác nhận, phí hồ sơ hoặc tiền đặt cọc.
Thực tế, đã xuất hiện cảnh báo về giấy báo học bổng giả mạo tên trường đại học, sử dụng trái phép logo, con dấu và chữ ký để tạo cảm giác chính thống.
Thứ ba, ký túc xá, nhà trọ và việc làm thêm giả, tân sinh viên xa nhà thường phải tìm phòng trọ trong thời gian ngắn. Đây là “điểm yếu” để đối tượng đăng tin phòng đẹp, giá rẻ, vị trí gần trường, yêu cầu chuyển tiền giữ chỗ rồi biến mất.
Tương tự, các tin tuyển dụng việc làm thêm “nhẹ việc, thu nhập cao” có thể dẫn sinh viên vào các nhóm kín, yêu cầu đóng phí thành viên, phí đào tạo, mua đơn hàng hoặc thực hiện nhiệm vụ chuyển tiền.
Thứ tư, giả danh nhà trường để lừa doanh nghiệp, đối tượng không chỉ nhắm vào phụ huynh và sinh viên. Công an Cần Thơ đã cảnh báo thủ đoạn giả mạo cơ sở giáo dục, sử dụng thẻ nhân sự và văn bản giả để yêu cầu doanh nghiệp cung cấp hàng hóa hoặc chuyển tiền đặt cọc, thanh toán trước.
Thứ năm, “bắt cóc online” đánh thẳng vào nỗi sợ của cha mẹ, đây là biến thể đặc biệt nguy hiểm. Đối tượng có thể thu thập thông tin về học sinh, sinh viên rồi gọi điện hoặc nhắn tin, dựng kịch bản nạn nhân đang gặp sự cố, bị bắt giữ hoặc liên quan đến vụ việc pháp lý. Phụ huynh bị đẩy vào trạng thái hoảng loạn và được yêu cầu chuyển tiền hoặc giữ bí mật.
Công an tỉnh Đắk Lắk đã cảnh báo thủ đoạn giả mạo “bắt cóc online” nhắm vào học sinh, sinh viên và phụ huynh trước năm học 2026-2027.
Không chỉ mất tiền, có thể mất cả “chìa khóa” tài chính
Một điểm cần nhìn nhận sâu hơn là lừa đảo mùa tựu trường đang chuyển từ chiếm đoạt tiền trực tiếp sang chiếm đoạt dữ liệu trước. Một khi có căn cước, số điện thoại, thông tin tài khoản, thông tin gia đình, mã OTP hoặc dữ liệu đăng nhập, kẻ gian có thể tiếp tục sử dụng dữ liệu đó để thực hiện các cuộc tấn công khác.
Đáng chú ý, từ ngày 1/1/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 đã có hiệu lực; trong khi Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đây là nền tảng pháp lý mới cho việc bảo vệ dữ liệu và an ninh trên không gian mạng.
Vì vậy, yêu cầu cung cấp căn cước, OTP, mật khẩu ngân hàng dưới danh nghĩa “hoàn thiện hồ sơ nhập học” không còn là chuyện nhỏ. Đó có thể là dấu hiệu của một cuộc tấn công nhằm chiếm quyền kiểm soát tài khoản và tài sản.
Các chuyên gia pháp lý khuyến cáo, đừng nhầm “thông báo của nhà trường” với căn cứ để chuyển tiền. Về pháp lý, nếu đối tượng dùng thủ đoạn gian dối nhằm làm nạn nhân tin tưởng và giao tài sản thì hành vi có thể bị xem xét về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự. Việc sử dụng giấy tờ, văn bản giả mạo của cơ quan, tổ chức còn có thể phát sinh trách nhiệm hình sự về hành vi sử dụng tài liệu giả, tùy tính chất, mức độ và tình tiết cụ thể của vụ việc.
Thực tế, trong tháng 7/2026 vừa qua, Bộ Công an đã thông tin một vụ án tại Ninh Bình trong đó cơ quan điều tra khởi tố về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức.
Điểm pháp lý quan trọng là nạn nhân không nên tự điều tra hoặc thương lượng với đối tượng. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, cần bảo toàn tin nhắn, số điện thoại, đường link, tài khoản nhận tiền, mã giao dịch, hình ảnh, email và các tài liệu liên quan để cung cấp cho cơ quan Công an. Càng báo sớm, khả năng phối hợp truy vết dòng tiền và ngăn chặn thiệt hại càng có ý nghĩa.
Đồng thời, người dân cần hiểu rằng, nhà trường không có lý do chính đáng để yêu cầu cung cấp mật khẩu ngân hàng, mã OTP hoặc mã PIN. Bất kỳ yêu cầu nào như vậy đều cần được xem là tín hiệu cảnh báo ở mức cao.
Một cuộc gọi xác minh có thể cứu cả khoản học phí
Trong mùa tựu trường, nguyên tắc an toàn quan trọng nhất là “chậm lại trước khi chuyển tiền”. Nếu nhận thông báo học phí, học bổng hoặc nhập học, phụ huynh nên tự truy cập website chính thức của trường hoặc gọi số điện thoại công khai của trường để kiểm tra. Không sử dụng số điện thoại, đường link do người đang liên hệ cung cấp làm nguồn xác minh duy nhất.
Với tài khoản nhận tiền, cần kiểm tra kỹ tên chủ tài khoản và đối chiếu với thông tin thanh toán chính thức. Không vì một văn bản có logo, dấu đỏ hay chữ ký mà mặc nhiên coi đó là văn bản thật.
Đặc biệt, nếu đối tượng tạo sức ép kiểu “chuyển ngay”, “chỉ còn vài phút”, “không chuyển sẽ mất suất”, “không được nói với gia đình” thì càng phải dừng giao dịch.
Công nghệ AI đang khiến hình ảnh, văn bản giả ngày càng khó phân biệt bằng mắt thường. Cách phòng thủ hiệu quả nhất vì thế không phải là cố trở thành “chuyên gia nhận diện ảnh giả”, mà là xác minh qua một kênh độc lập.
Ba nguyên tắc cần nhớ: Không bấm link lạ – không cung cấp OTP – không chuyển tiền khi chưa xác minh.
Với học sinh, sinh viên, cần đặc biệt cảnh giác trước lời mời việc làm thêm, học bổng, khóa học và phòng trọ trên mạng xã hội. Với phụ huynh, cần thống nhất với con một nguyên tắc đơn giản: bất cứ yêu cầu chuyển tiền bất thường nào liên quan đến trường học đều phải được xác nhận trực tiếp.
Mùa tựu trường đáng lẽ chỉ có niềm vui của sách vở, giảng đường và những khởi đầu mới. Nhưng trong không gian mạng, mỗi cú nhấp chuột thiếu kiểm chứng có thể trở thành một giao dịch tài chính không thể đảo ngược.
Kẻ lừa đảo không nhất thiết phải khiến nạn nhân tham lam. Chúng chỉ cần khiến nạn nhân đủ lo lắng để không kịp kiểm tra.
Vì thế, kỹ năng quan trọng nhất trong mùa tựu trường 2026 không chỉ là biết tìm thông tin, mà còn phải biết kiểm chứng thông tin trước khi tin – và kiểm chứng tài khoản trước khi chuyển tiền.
