Người dân nhiều quốc gia đổ xô mua xăng, dầu do căng thẳng ở Trung Đông

Thị trường đối mặt áp lực nguồn cung

Tại châu Âu, thị trường nhiên liệu tại Pháp đang ghi nhận những dấu hiệu bất ổn khi nhu cầu tăng đột biến trong thời gian ngắn. Sau khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, nhiều tài xế đã đổ xô tới các trạm xăng để đổ đầy bình, khiến doanh số bán nhiên liệu tăng mạnh và gây áp lực lên hệ thống phân phối.

Chuỗi siêu thị Intermarche cho biết doanh số bán nhiên liệu tại các trạm của họ tăng tới 50% chỉ trong chưa đầy một tuần. Trong khi đó, hệ thống Super U cũng ghi nhận lượng khách đến đổ xăng gần gấp đôi so với thông thường. Làn sóng mua nhiên liệu tăng nhanh đã khiến một số trạm xăng rơi vào tình trạng thiếu một số loại nhiên liệu và phải tạm thời đóng cửa do nhu cầu vượt quá khả năng cung ứng tức thời.

Tình trạng này xuất hiện ở cả các trạm xăng độc lập lẫn những trạm do các nhà vận hành lớn quản lý. Dữ liệu theo dõi từ trang Penurie-carburant cho thấy tình trạng thiếu hụt đang xuất hiện ở nhiều loại nhiên liệu phổ biến. Khoảng 5% trạm xăng thiếu dầu diesel, 26% thiếu xăng E10, 68% thiếu xăng SP-95 và 21% thiếu xăng SP-98. Tuy nhiên, việc "thiếu hụt" không đồng nghĩa với việc các trạm xăng đã cạn hoàn toàn nhiên liệu mà có thể chỉ phản ánh nguy cơ cạn hàng trước đợt giao tiếp theo.

Tại Australia, đã xuất hiện một số thông tin cho biết các trạm xăng của Costco bị hết xăng, cùng với cảnh người dân xếp hàng dài tại nhiều cây xăng khác khi các tài xế đổ xô đi tiếp nhiên liệu trước khi giá được dự báo sẽ tăng.

Bộ trưởng Năng lượng Australia Chris Bowen cho rằng điều duy nhất cần lo ngại lúc này chính là tâm lý sợ hãi. "Có những thách thức thực sự, nhưng không cần phải hoảng loạn mua tích trữ; điều đó chỉ khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn", ông Chris Bowen nói, đồng thời đưa ra lời khuyên gợi nhớ đến tình trạng người dân đổ xô mua giấy vệ sinh trong thời kỳ đại dịch Covid-19.

Tại Thái Lan đã xuất hiện những hàng dài phương tiện tại các trạm xăng dọc tuyến đường Vibhavadi Rangsit ở Bangkok khi các tài xế vội vã đổ đầy bình nhiên liệu, trong bối cảnh lo ngại giá xăng dầu sắp tăng do căng thẳng tại Trung Đông.

Giới chuyên gia cho rằng nguy cơ giá xăng, dầu tiếp tục tăng là điều khó tránh nếu tình hình Trung Đông bất ổn kéo dài. Đặc biệt, bất kỳ gián đoạn nào tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển chiếm khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, đều có thể tạo ra tác động dây chuyền đối với thị trường năng lượng. Một số dự báo cho rằng giá xăng có thể tăng thêm tới 20 cent mỗi lít, nếu giá dầu thô tăng lên khoảng 100 USD mỗi thùng.

Trong khi đó, tại châu Á, tình hình nguồn cung cũng đang chịu áp lực đáng kể. Nhiều nhà mua dầu và nhiên liệu trong khu vực đang đối mặt với tâm lý lo ngại khi xung đột làm gián đoạn dòng chảy dầu thô, nhiên liệu tinh chế và các nguyên liệu đầu vào cho ngành hóa dầu.

Việc eo biển Hormuz trên thực tế bị phong tỏa đã khiến một số quốc gia châu Á bắt đầu ưu tiên nhu cầu trong nước, đồng thời cắt giảm hoặc tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu. Tại Nhật Bản, ít nhất một nhà máy lọc dầu đã hủy các lô hàng xuất khẩu diesel, nhiên liệu máy bay và xăng dự kiến giao trong tháng 3. Thái Lan cũng cho biết sẽ tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu, trong khi một số nhà máy lọc dầu tại Trung Quốc và Nhật Bản đang cân nhắc giảm công suất vận hành.

Không chỉ các nhà máy lọc dầu, nhiều doanh nghiệp hóa dầu trong khu vực cũng bắt đầu chịu ảnh hưởng từ sự gián đoạn chuỗi cung ứng. Tập đoàn hóa dầu Indonesia PT Chandra Asri Pacific đã tuyên bố tình trạng bất khả kháng do nguồn nguyên liệu đầu vào bị gián đoạn. Tình trạng tương tự có thể xảy ra tại các trung tâm sản xuất lớn khác như Hàn Quốc, nơi phụ thuộc đáng kể vào nguồn naphtha nhập khẩu từ khu vực Vịnh Ba Tư.

Dữ liệu theo dõi vận tải biển cho thấy hơn 100 tàu chở các sản phẩm dầu mỏ tinh chế, bao gồm LPG, xăng, naphtha, diesel và nhiên liệu máy bay, đang bị mắc kẹt phía sau eo biển Hormuz. Các khách hàng châu Á chiếm phần lớn lượng hàng xuất khẩu này, khiến nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu trong khu vực trở nên rõ rệt hơn.

Một số quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nhiên liệu như Indonesia, Australia hay Myanmar có thể phải đối mặt với nguy cơ thiếu hụt hoặc phải mua nhiên liệu với giá cao hơn, qua đó gia tăng áp lực lạm phát trong nền kinh tế.

Nhiều biện pháp được triển khai nhằm ổn định thị trường

Trước những biến động của thị trường nhiên liệu, nhiều quốc gia đã bắt đầu triển khai các biện pháp nhằm ổn định nguồn cung và hạn chế tác động tới đời sống kinh tế - xã hội.

Tại Pháp, chính phủ kêu gọi người dân bình tĩnh và tránh tích trữ nhiên liệu quá mức. Bộ trưởng Tài chính Roland Lescure cho biết việc người tiêu dùng đổ xô mua xăng có thể tạo ra tình trạng thiếu hụt “nhân tạo”, khi các trạm xăng tạm thời cạn nhiên liệu dù nguồn cung quốc gia vẫn dồi dào.

Theo quy định của Liên minh châu Âu, Pháp duy trì lượng dự trữ nhiên liệu tương đương khoảng ba tháng tiêu thụ. Tuy nhiên, nếu nhu cầu mua tăng đột biến trong thời gian ngắn, lượng dự trữ này có thể bị rút xuống nhanh hơn dự kiến.

Để tăng cường giám sát thị trường, Bộ Tài chính Pháp đã yêu cầu Tổng cục Cạnh tranh, Tiêu dùng và Kiểm soát Gian lận tiến hành kiểm tra giá nhiên liệu trên toàn quốc, nhằm bảo đảm việc tăng giá phản ánh đúng biến động của giá dầu thô. Đồng thời, một cuộc họp giữa Bộ Tài chính và các nhà vận hành trạm xăng cũng được tổ chức nhằm tìm giải pháp giữ giá ở mức hợp lý và giảm nguy cơ thiếu hụt.

Các doanh nghiệp phân phối nhiên liệu tại Pháp cũng khẳng định họ không hưởng lợi từ việc giá tăng. Theo lãnh đạo tập đoàn Coopérative U, hơn 51% giá bán lẻ nhiên liệu thực chất là các khoản thuế nộp cho ngân sách nhà nước. Các nhà phân phối cho biết họ đang cố gắng giữ giá dưới mức 2 euro mỗi lít dù chi phí đầu vào tăng.

Ở châu Á, một số nhà máy lọc dầu đang xem xét sử dụng dầu thô từ các kho dự trữ chiến lược và thương mại nhằm duy trì hoạt động trong trường hợp nguồn cung bị gián đoạn kéo dài. Tuy nhiên, các quốc gia có dự trữ lớn như Nhật Bản và Hàn Quốc nhiều khả năng sẽ ưu tiên bảo đảm an ninh năng lượng trong nước.

Một số chính phủ cũng tăng cường theo dõi thị trường và chuẩn bị các kịch bản ứng phó. Ấn Độ, quốc gia vừa là nhà tiêu thụ vừa là nguồn cung nhiên liệu quan trọng cho nhiều khu vực, cho biết đang theo dõi chặt chẽ tình hình nhiên liệu trong nước trước nguy cơ nguồn cung toàn cầu bị thắt chặt.

Trong khi đó tại Đông Nam Á, Chính phủ Lào đã tổ chức cuộc họp cấp cao nhằm đánh giá tác động của căng thẳng Trung Đông đối với giá dầu và nguồn cung trong nước. Bộ Công Thương nước này khẳng định nguồn cung nhiên liệu vẫn được bảo đảm, với hơn 10 triệu lít nhiên liệu sẵn có trên toàn quốc tính đến ngày 2/3.

Trong khi nguy cơ gián đoạn nguồn cung vẫn hiện hữu, các biện pháp điều hành thị trường, dự trữ chiến lược và quản lý nhu cầu đang được triển khai nhằm duy trì ổn định cung ứng năng lượng trong giai đoạn nhiều biến động hiện nay.