Đây là lưu ý của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại phiên họp Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp chiều ngày 20/8.
Phát biểu chỉ đạo mang tính định hướng, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhận định, việc xem xét chính sách giảm thuế thu nhập cá nhân và thu nhập doanh nghiệp lần này không chỉ đơn thuần là một giải pháp hỗ trợ tài chính ngắn hạn mà phải được đặt trong một khung tư duy lớn hơn, mang tính tổng thể và dài hạn của nền kinh tế.
Theo Chủ tịch Quốc hội, toàn bộ hệ thống cơ quan quản lý và lập pháp cần có sự chuyển dịch căn bản, chuyển từ mục tiêu thu ngân sách trong ngắn hạn sang tư duy nuôi dưỡng nguồn thu, mở rộng cơ sở thu và tạo động lực tăng trưởng dài hạn cho đất nước.
“Việc giảm gánh nặng thuế sẽ trực tiếp giúp người dân tăng thu nhập khả dụng, giúp doanh nghiệp tích lũy nguồn lực để đầu tư, đồng thời tiếp sức cho toàn bộ nền kinh tế có thêm năng lượng tái sản xuất mở rộng. Do đó, việc ban hành chính sách giảm thuế ở thời điểm hiện tại là hết sức cần thiết và mang tính cấp bách”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng đặt ra một số vấn đề lớn, yêu cầu Chính phủ, Bộ Tài chính, Ủy ban Kinh tế và Tài chính phải giải trình minh bạch, chặt chẽ và thuyết phục trước Quốc hội.
Cụ thể, về tính căn cứ của các con số kỹ thuật trong Dự thảo Nghị quyết, Chủ tịch Quốc hội đặt các câu hỏi: “Tại sao lại lựa chọn mức giảm thuế là 30% mà không phải là 20% hay 40%? “Tại sao ngưỡng doanh thu áp dụng ưu đãi lại dừng ở con số không quá 10 tỷ đồng mà không phải là 5 tỷ đồng hay một con số khác?”. Chủ tịch Quốc hội lưu ý, việc lý giải nguyên do và luận cứ khoa học đằng sau các con số này phải thật rõ ràng và đủ sức thuyết phục.
Chỉ ra rủi ro tiềm ẩn từ kỹ thuật thiết kế chính sách, Chủ tịch Quốc hội cảnh báo, quy định ngưỡng áp dụng 10 tỷ đồng có thể vô tình tạo ra một "điểm gãy" lớn về nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp vượt qua ngưỡng 10 tỷ đồng, phần thu nhập tăng thêm có thể ở mức không đáng kể, nhưng nghĩa vụ thuế phải nộp lại tăng lên một cách đột ngột. Rào cản tâm lý và chi phí này có thể triệt tiêu động lực mở rộng quy mô của doanh nghiệp. Do đó, Bộ Tài chính cần phải lường trước, đánh giá tác động một cách toàn diện và chi tiết khi chính sách được ban hành.
“Mục tiêu cuối cùng của chính sách không phải là giảm thuế đại trà cho tất cả mọi người theo một tỷ lệ cào bằng, mà là giảm đúng đối tượng, đúng mức và đúng mục tiêu, gắn chặt với những lĩnh vực trọng điểm mà Nhà nước đang tập trung khuyến khích thúc đẩy, bao gồm: đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và công nghệ hỗ trợ; phát triển kinh tế xanh và bền vững; chuyển đổi số, nghiên cứu và phát triển tại các vùng khó khăn; nâng cao năng suất lao động - bài toán cốt lõi nhất đối với sự phát triển của Việt Nam hiện nay”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt.
Song song với việc giảm gánh nặng thuế, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải thắt chặt kỷ cương quản lý, kiểm soát chặt chẽ hành vi trốn thuế, gian lận thuế và chuyển giá.
Về lộ trình chuyển đổi phương thức nộp thuế đối với hộ kinh doanh từ thuế khoán sang phương thức kê khai, Chủ tịch Quốc hội khẳng định đây là chủ trương đúng đắn nhằm minh bạch hóa hoạt động kinh doanh và hiện đại hóa quản lý thuế. Dẫu vậy, trong giai đoạn đầu áp dụng, chính quyền và ngành thuế phải tính toán đến những rào cản thực tế mà các hộ kinh doanh gặp phải như khó khăn trong tiếp cận công nghệ, sử dụng hóa đơn điện tử, lập chứng từ, sổ sách kế toán và thực hiện kê khai thuế. Chính phủ cần có những hướng dẫn chi tiết, cụ thể từ khâu lập chứng từ đến kê khai nộp thuế để vừa giúp dân dễ thực hiện, vừa tránh thất thoát ngân sách, thu đúng - thu đủ, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng thông đồng giữa cán bộ thuế và người nộp thuế.
Cảnh báo về nguy cơ trục lợi chính sách thông qua hình thức "chia tách pháp nhân", chia nhỏ doanh thu dưới 10 tỷ đồng để "né" nghĩa vụ thuế, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, nếu ngành Tài chính và thuế không có giải pháp quản lý căn cơ và chặt chẽ, hiện tượng chia nhỏ doanh nghiệp để chui qua "khe hẹp" 10 tỷ đồng nhất định sẽ xuất hiện. Do đó, yêu cầu đặt ra cho ngành thuế là đẩy mạnh quản lý thuế đối với nền kinh tế số, thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng xuyên biên giới, chuyển nhượng vốn và các hoạt động đầu tư có rủi ro chuyển lợi nhuận. Nâng cao chất lượng số hóa quản lý thuế, thực hiện kết nối liên thông dữ liệu đồng bộ giữa cơ quan thuế với ngân hàng, hệ thống đăng ký kinh doanh, quản lý đất đai, hải quan và các cơ quan liên quan.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần loại bỏ cách tiếp cận giảm thuế mang tính tình thế tạm thời. Lần giảm 30% và ngưỡng 10 tỷ này chỉ là phương án bù đắp ngắn hạn, về lâu dài, Bộ Tài chính phải chủ động xây dựng một chương trình cải cách thuế thu nhập trong trung và dài hạn với các tiêu chí đánh giá khoa học và rõ ràng, theo đó:
Đối với thuế thu nhập cá nhân, Bộ Tài chính cần rà soát lại mức giảm trừ gia cảnh phù hợp với biến động thực tế của mức sống và chi phí sinh hoạt, tránh tình trạng người dân bị "đẩy" lên bậc thuế cao hơn chỉ vì thu nhập danh nghĩa tăng theo lạm phát.
Đối với thuế thu nhập doanh nghiệp, chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "thuế trên lợi nhuận" sang tư duy "thuế hỗ trợ tái đầu tư". Thuế phải là đòn bẩy nuôi dưỡng các doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp mới thành lập có thêm thời gian tích lũy vốn, hình thành nên một lớp doanh nghiệp mới mạnh mẽ.
