Mới đây, Tạp chí Military Watch (MWM) đánh giá, tuần dương hạm tên lửa Admiral Nakhimov thuộc Đồ án 1144 Orlan (lớp Kirov) của Hải quân Nga có nhiều đặc điểm vượt trội so với khu trục hạm hiện đại hàng đầu của Hải quân Mỹ là lớp Zumwalt. Các chuyên gia của MWM nhận định rằng, chiến hạm Admiral Nakhimov sau quá trình nâng cấp đang chuẩn bị được biên chế trở lại cho Hải quân Nga, trong khi đó khu trục hạm Zumwalt trị giá nhiều tỷ USD vẫn gặp phải các vấn đề về hiệu năng và độ tin cậy.
Vấn đề của “những người khổng lồ”
Tạp chí MWM cho biết, sự kiện tuần dương hạm nguyên tử Admiral Nakhimov của Nga bắt đầu giai đoạn chạy thử nghiệm trên biển cuối cùng vào tháng 6-2026 nhận được sự quan tâm lớn từ giới chuyên gia quân sự quốc tế.
Đây không chỉ là một chiến hạm khổng lồ, có đủ hỏa lực để nhấn chìm cả một hạm đội đối phương mà nó còn được đem ra so sánh với chiến hạm có lượng choán nước hơn 16.000 tấn - khu trục hạm lớn nhất của Hải quân Mỹ thuộc lớp Zumwalt.
 |
Tuần dương hạm nguyên tử Admiral Nakhimov. Ảnh: RIAN |
Các tàu tuần dương lớp Kirov, có lượng choán nước tổng thể lên tới 28.000 tấn, được thiết kế trong thời Chiến tranh Lạnh với vai trò chỉ huy hạm đội trong chiến tranh tổng lực trên biển. Bản thân lớp Kirov cũng có đủ hỏa lực để vô hiệu hóa hoặc tiêu diệt một nhóm tác chiến tàu sân bay của Mỹ và đồng minh. Trong khi đó, khu trục hạm lớp Zumwalt của Mỹ được phát triển với định hướng là chiến hạm đa năng, tự động hóa cao, tàng hình, được tối ưu hóa cho các cuộc tấn công chính xác và tác chiến lấy mạng làm trung tâm…
Theo Tạp chí MWM, cả hai chương trình phát triển chiến hạm khổng lồ này của Liên Xô/Nga và Mỹ đều phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về công nghệ. Đối với Đồ án 1144 Orlan, chiếc tuần dương hạm đầu tiên (mang tên Kirov) được đóng mới trong giai đoạn Liên Xô suy yếu và tan rã, còn nước Nga sau đó cũng không có đủ nguồn lực để hoàn thiện và duy trì hoạt động của lớp chiến hạm khổng lồ này. Đối với chương trình Zumwalt, nó vấp phải những thiếu sót nghiêm trọng của ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ trong thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh. Tuy nhiên, cả hai lớp chiến hạm cỡ lớn này đều mang những điểm đặc biệt vượt xa các mẫu chiến hạm cùng thời.
 |
| Khu trục hạm DDG-1000 Zumwalt. Ảnh: Defense News |
Hỏa lực hay tàng hình?
Xét về hỏa lực tấn công, tuần dương hạm lớp Kirov vẫn là một trong những tàu chiến mặt nước được trang bị vũ khí mạnh nhất từng được con người chế tạo, thậm chí nhiều chuyên gia quân sự còn gọi nó là “kho vũ khí” nổi trên biển. Cụ thể với tuần dương hạm Admiral Nakhimov, nó được trang bị 176 giếng phóng tên lửa hạng nặng, trong đó có 96 giếng dành cho tên lửa phòng không tầm xa được phát triển trên cơ sở tổ hợp S-400 Triumph. Mật độ hỏa lực này tương đương với 3 tiểu đoàn S-400 trang bị đầy đủ. Cùng với đó, Admiral Nakhimov còn có thêm 80 giếng phóng đa năng chứa các loại tên lửa hành trình, trong đó có tên lửa siêu vượt âm Zircon chuyên thực hiện nhiệm vụ đối hải và tấn công mặt đất.
Trong khi đó, khu trục hạm lớp Zumwalt chỉ sở hữu lượng vũ khí tương đương 55% so với Admiral Nakhimov, với 80 giếng phóng tên lửa đa năng Mk-41. Đối với một khu trục hạm cỡ lớn như Zumwalt, mức trang bị như trên là cực kỳ hạn chế. Phổ nhiệm vụ của chiến hạm Mỹ chủ yếu đáp ứng khả năng phòng thủ với các loại đạn tên lửa đánh chặn SM-3, SM-6 cùng hệ thống cảm biến tiên tiến. Về khả năng tấn công tầm xa, tàu sử dụng tên lửa hành trình Tomahawk và trong tương lai là các loại pháo ray điện từ và vũ khí laser. Điểm yếu chí mạng của Zumwalt chính là thiếu đi các hệ thống vũ khí phòng thủ tầm gần chống lại tên lửa diệt hạm, nhất là các loại tên lửa siêu âm và siêu vượt âm.
 |
| Thiết kế truyền thống với phần thượng tầng phức tạp của tuần dương hạm nguyên tử Admiral Nakhimov. Ảnh: TASS |
Ưu điểm chính của khu trục hạm lớp Zumwalt là khả năng tàng hình. Kết cấu thân tàu độc đáo và cấu trúc thượng tầng khép kín giúp giảm đáng kể tiết diện phản xạ radar. Kết hợp cùng các giải pháp sơn phủ đặc biệt và giảm phát xạ hồng ngoại, việc theo dõi và phát hiện ra khu trục hạm cỡ lớn này khó hơn nhiều so với thiết kế tàu khu trục truyền thống. Nhờ khả năng tàng hình, lớp Zumwalt có thể hoạt động gần bờ biển và lãnh thổ đối phương hơn.
Ở phía đối diện, tuần dương hạm Admiral Nakhimov được thiết kế theo hướng truyền thống với cấu trúc thượng tầng góc cạnh, đồ sộ, ngổn ngang các hệ thống radar, bệ phóng tên lửa và cảm biến. Trong thời đại giám sát vệ tinh, máy bay tuần tra biển và radar tầm xa phổ biến như ngày nay, các tàu tuần dương lớp Kirov rất dễ bị phát hiện từ xa, khó mang lại yếu tố bất ngờ.
Đổi lại, do ra đời sau Admiral Nakhimov nhiều thập niên, khu trục hạm lớp Zumwalt được trang bị hệ thống chiến đấu tiên tiến hơn hẳn. Cấu trúc điện toán và khả năng tích hợp dữ liệu giúp chiến hạm của Mỹ có thể xử lý thông tin từ nhiều nguồn cùng lúc và trao đổi liền mạch với các phương tiện đồng minh theo thời gian thực. Phương pháp kết nối mạng này cải thiện khả năng nhận thức tình huống và cho phép phối hợp tác chiến trên khoảng cách rất xa.
Về phần chiến hạm lớp Kirov, mặc dù hệ thống điện tử đã được nâng cấp đáng kể, nhưng thiết kế cốt lõi của nó đã có từ cuối những năm 1970. Do đó, con tàu của Nga không thể sánh kịp với lớp Zumwalt về mức độ tích hợp kỹ thuật số và tự động hóa.
Dù không có lợi thế tàng hình và cảm biến hiện đại, tuần dương hạm tên lửa của Nga lại sở hữu khả năng sinh tồn đáng nể. Nhờ kích thước khổng lồ, thân tàu chia thành nhiều khoang và các hệ thống dự phòng dày đặc, tàu có thể chịu được thiệt hại lớn mà vẫn tiếp tục chiến đấu, điều mà các tàu lớp Zumwalt không thể làm được. Học thuyết hải quân Liên Xô cho rằng tàu chiến mặt nước cỡ lớn chắc chắn sẽ bị trúng đạn trong các cuộc tấn công tên lửa, do đó họ đặc biệt chú trọng đến hệ thống dự phòng và phòng thủ nhiều lớp. Ngược lại, Zumwalt được thiết kế để không bị phát hiện hơn là để sống sót sau khi bị bắn trúng.
 |
| Khu trục hạm lớp Zumwalt phóng tên lửa SM-2. Ảnh: Topwar |
Theo kết luận của Tạp chí MWM, hai lớp chiến hạm Kirov và Zumwalt mang những lợi thế hoàn toàn khác biệt. Trong khi tuần dương hạm hạt nhân của Nga sở hữu hỏa lực vô song với kho vũ khí đồ sộ, thực dụng, thì khu trục hạm của Mỹ có thế mạnh tuyệt đối về tàng hình và điện tử. Tuy nhiên, các vấn đề kỹ thuật dai dẳng và chi phí bảo trì quá đắt đỏ đã khiến dự án Zumwalt bị lu mờ trước thế hệ tàu khu trục truyền thống Arleigh Burke Flight III, những chiến hạm vẫn đang đóng vai trò là "xương sống" vững chắc của Hải quân Mỹ.
