Chiến tranh đang trải qua sự chuyển biến sâu sắc khi quân đội một số nước tìm cách tận dụng AI để nâng cao năng lực tác chiến, giúp xác định và tấn công mục tiêu nhanh hơn, với độ chính xác cao hơn. Trong bối cảnh đó, trang Blue News của Thụy Sĩ gần đây đặt ra câu hỏi: Liệu nhân loại đang đối mặt với một thế giới của những "robot sát thủ" có khả năng theo dõi mục tiêu và con người, rồi tiêu diệt họ mà không cần ai điều khiển? Các chuyên gia vũ khí cảnh báo rằng mối nguy hiểm này là rất thực tế, bởi nhiều nơi đang tiến hành nghiên cứu và phát triển các hệ thống vũ khí tự động gây chết người (LAWS).
Tại Hội nghị rà soát lần thứ 7 của CCW diễn ra ở Geneva (Thụy Sĩ) trong tuần này, Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres kêu gọi cộng đồng quốc tế cần đưa ra "các lệnh cấm và hạn chế rõ ràng" về mặt pháp lý đối với vũ khí tấn công tự động. "Các công nghệ mới, bao gồm cả hệ thống vũ khí tự động, đặt ra những thách thức mới về nhân đạo, pháp lý, đạo đức và an ninh. Tôi kêu gọi các bạn nắm bắt thời điểm này. Hãy hành động để ngăn chặn việc sử dụng và lan rộng những vũ khí tàn nhẫn này", trang The New Arab dẫn lời ông Antonio Guterres.
Phát biểu của người đứng đầu tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh được đưa ra khi 128 quốc gia thành viên CCW tổ chức cuộc đàm phán kéo dài 1 tuần về vấn đề liên quan đến “robot sát thủ” và máy bay không người lái (UAV), những thứ vũ khí đang tái định hình cách thức tiến hành các cuộc xung đột trên khắp thế giới.
![]() |
| Mô hình "robot sát thủ" được trưng bày ở trung tâm London (Anh) trong buổi ra mắt “Chiến dịch ngăn chặn robot sát thủ” vào tháng 4-2013. Ảnh: CNN |
Các chuyên gia Liên hợp quốc cho biết, đến nay vẫn chưa có bằng chứng chắc chắn nào cho thấy vũ khí tấn công tự động đã được sử dụng trong các cuộc xung đột. Tuy nhiên, họ tin rằng việc các hệ thống vũ khí tự động hoàn toàn sẵn sàng được triển khai chỉ còn là vấn đề thời gian. "Nếu các quy định không được thiết lập ngay bây giờ, mọi việc sẽ trở nên rất khó khăn. Khi một thứ gì đó đã được phát triển, sẽ khó hơn nhiều để ngăn chặn nó", Laurent Gisel, luật sư của Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC), nhấn mạnh.
Cũng có người lo ngại một khi được phát triển, những vũ khí như vậy có thể rơi vào tay các tổ chức khủng bố hoặc băng đảng tội phạm. Thế nên, một lệnh cấm ở cấp độ quốc tế dù không thể ngăn chặn việc bí mật nghiên cứu và phát triển những loại vũ khí này, nhưng sẽ thiết lập các tiêu chuẩn và khiến các bên vi phạm phải đối mặt với sự lên án của cộng đồng quốc tế. Luật sư Heidi Kandiel của ICRC nhấn mạnh biện pháp răn đe này khá hiệu quả, như đã được minh chứng qua việc cấm vũ khí hóa học và cấm sử dụng mìn sát thương.
Tuy nhiên, cuộc đàm phán được dự báo sẽ gặp nhiều khó khăn do hai luồng quan điểm trái ngược. Trong khi nhiều quốc gia ủng hộ việc siết chặt kiểm soát “robot sát thủ”, những nước sở hữu công nghệ này lại không muốn ngành công nghiệp vũ khí bị “trói chân” bởi những quy định. Và, trong khi Mỹ đề xuất tiến trình 5 năm để xây dựng một văn kiện không mang tính ràng buộc pháp lý, ICRC và các tổ chức phi chính phủ lại muốn thúc đẩy lộ trình 1 năm nhằm tiến tới ban hành các quy định có tính ràng buộc pháp lý liên quan đến vũ khí sát thương tự động.
Dư luận vẫn đang nghĩ về những kịch bản kinh hoàng với con người khi những cỗ máy hoàn toàn tự động được trao quyền sinh sát. Thế nhưng, sự phản đối từ các cường quốc dường như sẽ khiến các quốc gia thành viên CCW khó lòng đạt được thỏa thuận để bắt đầu các cuộc đàm phán về kiểm soát “robot sát thủ”.



