Bộ Năng lượng Mỹ đưa ra thông báo về việc ký kết thỏa thuận phát triển hạt nhân dân sự với Saudi Arabia (còn gọi là thỏa thuận 123) vào chiều 22-7 (theo giờ Mỹ) và nhấn mạnh thỏa thuận này đánh dấu sự khởi đầu của "mối quan hệ đối tác trị giá hàng tỷ USD, kéo dài hàng thập kỷ", đồng thời lập luận rằng thỏa thuận sẽ tạo ra tăng trưởng kinh tế dài hạn và các công việc lương cao cho nước Mỹ. Người phát ngôn Đại sứ quán Saudi Arabia tại Washington cũng đã ra tuyên bố xác nhận thỏa thuận và cho biết văn bản này phản ánh tầm nhìn chung của cả hai nước về mở rộng hợp tác trong lĩnh vực năng lượng và công nghệ tương lai.
 |
| Tổng thống Donald Trump và Thái tử kiêm Thủ tướng Saudi Arabia Mohammed bin Salman trong cuộc gặp ở Nhà Trắng ngày 18-11-2025. Ảnh: CNN |
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright tuyên bố thỏa thuận mới ký kết với Saudi Arabia “duy trì các tiêu chuẩn cao nhất về an toàn hạt nhân và không phổ biến vũ khí hạt nhân". Một quan chức Mỹ nói thêm rằng thỏa thuận sẽ kéo dài trong 30 năm, bao gồm việc các công ty Mỹ cung cấp công nghệ và chuyên môn để phát triển chương trình hạt nhân dân sự của Saudi Arabia.
Đáng chú ý, tờ The Wall Street Journal cho biết thỏa thuận cấm Saudi Arabia phát triển công nghệ làm giàu uranium của riêng mình hoặc mua từ các quốc gia khác trong vòng một thập kỷ. Mặc dù vậy, thỏa thuận cần được trình lên Quốc hội Mỹ xem xét và có thể bị chặn lại nếu cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ thông qua các nghị quyết phản đối.
CNN cho hay, Mỹ đã nhắm đến một thỏa thuận hạt nhân dân sự với Saudi Arabia trong nhiều năm, nhưng nỗ lực đó đã chững lại sau khi xung đột ở dải Gaza bùng phát. Năm ngoái, chính quyền Tổng thống Trump đã nối lại các cuộc thảo luận về vấn đề này.
Ngay sau khi thỏa thuận được công bố, một số nhà lập pháp và chuyên gia của Mỹ đã bày tỏ sự phản đối. Trong một tuyên bố, Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Ed Markey của bang Massachusetts lên án thỏa thuận 123, đồng thời cho rằng thỏa thuận này có khả năng tạo điều kiện cho việc phổ biến vũ khí hạt nhân ở Saudi Arabia và châm ngòi cho một cuộc chạy đua vũ trang tại khu vực. Henry Sokolski, người đứng đầu Trung tâm Giáo dục Chính sách Không phổ biến vũ khí hạt nhân (một tổ chức phi lợi nhuận), nói với CNN rằng ông lo ngại thỏa thuận sẽ mở đường cho các quốc gia khác trong khu vực theo đuổi các thỏa thuận tương tự, điều mà về mặt lý thuyết có thể dẫn đến việc phát triển vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, những người ủng hộ lại cho rằng thỏa thuận nhằm phát triển chương trình hạt nhân dân sự tại quốc gia Trung Đông mang lại một kênh thương mại sinh lợi cho ngành công nghiệp hạt nhân đang hồi sinh của nước Mỹ.
Cũng theo CNN, các quốc gia khác ở khu vực, trong đó có cả đồng minh của Mỹ là Israel, có thể sẽ theo dõi sát sao tiến trình của thỏa thuận. Mặc dù Thủ tướng Benjamin Netanyahu cùng các quan chức quốc phòng và ngoại giao hàng đầu của Israel chưa bình luận về thỏa thuận, cựu Thủ tướng Israel Naftali Bennett đã lên tiếng cảnh báo việc làm giàu uranium trên lãnh thổ Saudi Arabia có thể dẫn đến một cuộc chạy đua hạt nhân ở khu vực và “sự mất kiểm soát nguy hiểm". "Thỏa thuận hạt nhân được ký kết với Saudi Arabia mà không có sự đồng ý của Israel là một thất bại chiến lược nghiêm trọng, đe dọa an ninh của chúng ta", cựu Thủ tướng Israel nêu rõ.
Tương tự, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Israel Avigdor Lieberman nói rằng chương trình hạt nhân dân sự ở Saudi Arabia sẽ dẫn đến vũ khí hạt nhân và một cuộc chạy đua vũ trang trên toàn bộ khu vực Trung Đông.
