Đưa nông sản vào không gian số

Thay đổi tư duy sản xuất

Một buổi sáng cuối tháng 6, tại Hợp tác xã (HTX) Phú Chuyên, xã Chuyên Mỹ, TP Hà Nội, anh Nguyễn Mạnh Hiếu, Chi hội trưởng Hội Da giày thôn Giẽ Hạ, HTX Phú Chuyên vừa giới thiệu quy trình sản xuất vừa trực tiếp livestream quảng bá sản phẩm tới khách hàng trên nền tảng mạng xã hội. Không còn cảnh ngồi chờ thương lái hay phụ thuộc hoàn toàn vào các hội chợ truyền thống, người thợ làng nghề nơi đây đã chủ động đưa sản phẩm đến với người tiêu dùng bằng chính chiếc điện thoại thông minh. Theo anh Hiếu, việc tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) kết hợp đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử đã tạo bước chuyển rõ nét về sức cạnh tranh.

Làn sóng CĐS không chỉ ở Hà Nội mà đang lan tỏa mạnh mẽ tới nhiều vùng nông nghiệp trọng điểm của cả nước. Tại Đồng bằng sông Cửu Long (nơi sản xuất hơn 90% lượng gạo xuất khẩu, hơn 70% sản lượng trái cây, 60% sản lượng thủy sản của Việt Nam), nhiều địa phương đang từng bước chuyển từ tư duy phát triển theo sản lượng sang phát triển theo giá trị. Việc áp dụng mã số vùng trồng, gắn mã QR truy xuất nguồn gốc giúp toàn bộ quá trình sản xuất, thu hoạch, tiêu thụ được minh bạch hóa. Chỉ với một thao tác quét mã, người tiêu dùng có thể biết đầy đủ thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình canh tác, thời điểm thu hoạch. Đó không chỉ là công cụ quản lý mà còn được ví như "hộ chiếu số" giúp nông sản Việt đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Ở miền núi phía Bắc, HTX Cà phê Bích Thao (phường Chiềng Cơi, tỉnh Sơn La) cũng cho thấy hiệu quả rõ nét của CĐS trong phát triển nông nghiệp. Với hơn 60ha cà phê đạt các chứng nhận VietGAP, UTZ và RA, HTX Cà phê Bích Thao đã xây dựng website, đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, ứng dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, dán tem chống hàng giả... Nhờ đó, sản phẩm cà phê đặc sản của HTX đã có mặt tại nhiều thị trường khó tính như: Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ.

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng và các đại biểu tham quan gian sản phẩm nông nghiệp đạt danh hiệu OCOP của tỉnh Sơn La, trưng bày tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nông dân Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031. Ảnh: HỒNG SÁNG

Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày 30-6-2026 đã tổ chức Lễ công bố Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản-dấu mốc quan trọng trong lộ trình xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản quốc gia, giúp định danh sản phẩm theo chuẩn GS1 quốc tế, mã QR theo GS1 Digital Link, đáp ứng khoảng 1.000 lượt tra cứu/giây, 30.000 người quét tem truy xuất đồng thời. Hệ thống đã tích hợp thông tin, dữ liệu truy xuất nguồn gốc của hơn 18.500 sản phẩm, thuộc 181 nhóm sản phẩm của 170 doanh nghiệp. Đối với sản phẩm sầu riêng xuất khẩu, bước đầu có 6 container sầu riêng của các doanh nghiệp xuất khẩu thành công sang thị trường Trung Quốc thông qua áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử trên hệ thống. Từ những kết quả đó, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản nước ta đạt gần 36 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước.

Kết nối tri thức với thị trường

Thực tiễn ở nhiều địa phương cho thấy, CĐS không chỉ giúp mở rộng đầu ra cho nông sản mà còn tạo bước thay đổi căn bản về tư duy sản xuất. Khi mỗi sản phẩm đều có câu chuyện riêng, nguồn gốc rõ ràng, dữ liệu minh bạch, quảng bá bằng hình ảnh trực quan thì giá trị của nông sản không những được đo bằng sản lượng mà còn được khẳng định bằng thương hiệu và niềm tin của người tiêu dùng. Theo GS, TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đưa nông sản lên không gian số không đơn thuần là mở thêm một kênh tiêu thụ mà là quá trình "số hóa niềm tin". Khi toàn bộ quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, nguồn gốc sản phẩm được minh bạch trên nền tảng số, nông sản Việt sẽ không còn là những sản phẩm vô danh trong chuỗi cung ứng mà trở thành thương hiệu có bản sắc, có khả năng cạnh tranh ngay từ chính giá trị của mình. Nhận định này phản ánh đúng thực tế của nông nghiệp nước ta nhiều năm qua, không ít sản phẩm chất lượng cao nhưng vẫn gặp khó khăn trong tiêu thụ do thiếu thông tin minh bạch, thiếu kênh kết nối trực tiếp với thị trường, khiến giá trị gia tăng bị chia nhỏ qua nhiều khâu trung gian.

Xây dựng đội ngũ doanh nhân nông nghiệp

Nếu CĐS mở ra con đường mới cho nông sản Việt Nam thì xây dựng đội ngũ doanh nhân nông nghiệp chính là điều kiện để con đường ấy đi được xa và bền vững hơn. Suy cho cùng, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có những người biết khai thác, vận hành, biến tri thức thành giá trị kinh tế. Một trong những điểm nhấn quan trọng được Đại hội Hội Nông dân Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031 xác định là vận động, hướng dẫn và hỗ trợ hội viên thành lập ít nhất 5.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp.

Theo đồng chí Lương Quốc Đoàn, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam, cả nước hiện có 3,4 triệu hộ nông dân sản xuất kinh doanh giỏi. Tuy nhiên, từ người sản xuất giỏi trở thành doanh nhân không phải là bước chuyển tự nhiên. Điều quan trọng hơn là phải trang bị cho họ tư duy quản trị hiện đại, kỹ năng điều hành sản xuất, khả năng phân tích thị trường, quản trị tài chính và làm chủ công nghệ số.

Nông dân tỉnh Thái Nguyên giới thiệu sản phẩm nông nghiệp đạt tiêu chuẩn OCOP của địa phương tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nông dân Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Hội Nông dân Việt Nam xác định đào tạo nguồn nhân lực là giải pháp mang tính nền tảng. Trên cơ sở Quyết định số 517/QĐ-TTg ngày 5-3-2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Bồi dưỡng cán bộ hội nông dân các cấp, chi hội trưởng nông dân và nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, nông dân xuất sắc giai đoạn 2025-2030", mỗi năm dự kiến có khoảng 50.000 nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, nông dân xuất sắc được đào tạo, bồi dưỡng về quản trị doanh nghiệp, kinh tế số, CĐS, xây dựng thương hiệu, quản lý chuỗi cung ứng, kỹ năng điều hành sản xuất. Đây được xem là hành trang quan trọng để người nông dân từng bước chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh doanh, từ người làm ra sản phẩm trở thành người tổ chức sản xuất và phát triển thị trường... Đó chính là nền nông nghiệp được vận hành trên nền tảng tri thức, khoa học-công nghệ và dữ liệu số, nơi người nông dân không chỉ là người sản xuất mà còn là chủ thể sáng tạo, chủ động tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường, đưa nông sản Việt Nam vươn tầm quốc tế.