Trang thông tin điện tử tổng hợp
Chi tiết tin tức
A- A A+ | Trong Tăng tương phản Giảm tương phản

Quản lý bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính: Phát hiện sớm, điều trị từ y tế cơ sở

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Việt Nam, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đứng thứ ba trong các nguyên nhân gây tử vong, với khoảng 25.000 ca tử vong mỗi năm. Tỷ lệ mắc bệnh và tử vong tương đối cao, trong khi những ảnh hưởng kéo dài đến sức khỏe, khả năng lao động và chất lượng cuộc sống khiến COPD trở thành thách thức lớn đối với hệ thống y tế.

Ông Nguyễn Trọng Khoa, Phó cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, nhiều năm qua, Bộ Y tế đã đưa COPD vào chương trình quản lý bệnh mạn tính, không lây nhiễm. Trong giai đoạn tiếp theo, Bộ Y tế định hướng triển khai các chương trình riêng về bệnh phổi và hô hấp. Tuy nhiên, COPD vẫn cần tiếp tục được quan tâm trong chiến lược quốc gia về phòng, chống bệnh không lây nhiễm, với nguồn lực đầu tư tương xứng.

Theo ông Nguyễn Trọng Khoa, mục tiêu không chỉ là giảm tỷ lệ tử vong mà còn phải nâng cao chất lượng cuộc sống, tăng số năm sống khỏe cho người bệnh. Đây là yêu cầu quan trọng bởi COPD thuộc nhóm bệnh gây ảnh hưởng lớn đến sức lao động và sinh hoạt hằng ngày. Bên cạnh điều trị bằng thuốc, cần đẩy mạnh các chương trình hỗ trợ như tiêm vaccine nhằm giảm nguy cơ xuất hiện các đợt cấp và phục hồi chức năng hô hấp, giúp người bệnh cải thiện sức khỏe, duy trì khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai đo chức năng hô hấp chẩn đoán bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cho bệnh nhân. Ảnh: Bệnh viện cung cấp

Phát hiện muộn, bỏ điều trị: Những rào cản trong quản lý COPD

Theo PGS, TS Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai, một trong những khó khăn lớn hiện nay là người bệnh còn thiếu kiến thức về COPD và thường đến cơ sở y tế khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.

Thực tế lâm sàng cho thấy, nhiều người hút thuốc lá cho rằng ho, khạc đờm kéo dài là biểu hiện bình thường, không nghĩ đó có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh. Với triệu chứng khó thở, do tổn thương phổi tiến triển dần theo năm tháng, người bệnh cũng có xu hướng tự thích nghi, điều chỉnh sinh hoạt để hạn chế cảm giác khó chịu thay vì đi khám. Điều này khiến cơ hội phát hiện bệnh sớm và can thiệp từ giai đoạn đầu bị bỏ lỡ.

PGS, TS Phan Thu Phương cho biết, có những người bệnh đã được chẩn đoán COPD nhiều năm nhưng sau một thời gian điều trị lại tự ý ngừng thuốc vì cho rằng điều trị cũng không cải thiện được tình trạng bệnh. Nhiều trường hợp dùng hết đơn thuốc không tái khám, tiếp tục chịu đựng triệu chứng tại nhà. Trong khi đó, COPD là bệnh mạn tính, cần được theo dõi và điều trị liên tục. Việc tự ý ngừng thuốc hoặc sử dụng thuốc không đúng cách có thể khiến bệnh không được kiểm soát tốt, làm tăng nguy cơ xuất hiện các đợt cấp và tiến triển nặng hơn.

Bên cạnh điều trị bằng thuốc, người bệnh cần tuân thủ các biện pháp không dùng thuốc. Trong đó, tiêm vaccine phòng các bệnh nhiễm trùng hô hấp có ý nghĩa quan trọng trong giảm nguy cơ đợt cấp. Phục hồi chức năng hô hấp thông qua tập ho, tập thở, kỹ thuật khạc đờm hiệu quả và tập vận động cũng góp phần cải thiện sức khỏe, duy trì khả năng hoạt động thể lực.

PGS, TS Phan Thu Phương khuyến cáo, một vấn đề khác cần đặc biệt lưu ý là các bệnh lý đồng mắc. Các nghiên cứu cho thấy hơn 50% người bệnh COPD mắc đồng thời bệnh lý khác, trong đó bệnh tim mạch đứng hàng đầu và làm tăng nguy cơ tử vong. Vì vậy, điều trị COPD không thể chỉ tập trung vào hệ hô hấp mà cần đánh giá, phát hiện và kiểm soát các bệnh lý khác. Đây cũng là quan điểm cốt lõi trong các phác đồ điều trị hiện nay, nhằm giảm biến cố tim mạch và cải thiện tiên lượng cho người bệnh.

Đo chức năng hô hấp chẩn đoán bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cho bệnh nhân tại Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: Bệnh viện cung cấp

Phát huy vai trò y tế cơ sở

Trên phương diện quản lý, ông Nguyễn Trọng Khoa nhấn mạnh, quản lý COPD không chỉ là nhiệm vụ của các cơ sở khám, chữa bệnh mà còn cần sự phối hợp chặt chẽ giữa hệ thống y tế và người bệnh. Để làm được điều này, trước hết cần xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ, tạo điều kiện cho các cơ sở y tế triển khai quản lý COPD. Các vấn đề về cung ứng thuốc, phương tiện, vật tư y tế cần được quan tâm, đồng thời có cơ chế đào tạo nhân lực và quy định phù hợp về phạm vi hành nghề để tuyến y tế cơ sở có thể chủ động quản lý người bệnh.

Cùng với đó, cần xây dựng mạng lưới liên kết chặt chẽ giữa bệnh viện tuyến trên và y tế cơ sở. Ngoài phối hợp trong quản lý, điều trị, các bệnh viện cần tăng cường hỗ trợ chuyên môn từ xa, giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán, điều trị và theo dõi người bệnh. Một điều kiện quan trọng khác là bảo đảm nguồn thuốc đầy đủ, ổn định tại tuyến cơ sở. Nếu trạm y tế thực hiện quản lý bệnh mạn tính nhưng không có đủ thuốc, người bệnh sẽ phải lên tuyến trên để điều trị. Việc đi lại tốn kém, khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế có thể ảnh hưởng đến khả năng duy trì điều trị lâu dài, thậm chí làm tăng nguy cơ bỏ trị. Ngược lại, khi được quản lý trực tiếp tại địa phương, người bệnh sẽ giảm đáng kể chi phí đi lại, thuận lợi hơn trong tái khám và theo dõi sức khỏe.

COPD không phải là bệnh dễ chẩn đoán, đòi hỏi nhân viên y tế có kiến thức và kỹ năng chuyên môn phù hợp. Vì vậy, cần chú trọng đào tạo bài bản đội ngũ bác sĩ tuyến cơ sở, đồng thời phát triển lực lượng điều dưỡng tham gia theo dõi, chăm sóc, giám sát và kỹ thuật viên đo chức năng hô hấp. Việc kết hợp các lực lượng này với hệ thống hỗ trợ y tế từ xa sẽ góp phần nâng cao năng lực quản lý bệnh ngay tại cộng đồng.

Bên cạnh đó, quy trình chuyển tuyến, chuyển cơ sở khám, chữa bệnh cần được tổ chức nhanh chóng, thông suốt, tránh những vướng mắc làm gián đoạn quá trình điều trị. Người bệnh cần được theo dõi, giám sát và chăm sóc liên tục, kể cả khi chuyển từ tuyến cơ sở lên bệnh viện tuyến trên hoặc ngược lại.

Có thể thấy, kiểm soát COPD không chỉ phụ thuộc vào các loại thuốc hay kỹ thuật điều trị hiện đại mà còn nằm ở khả năng phát hiện bệnh sớm, quản lý lâu dài và sự chủ động của người bệnh. Khi y tế cơ sở đủ năng lực, thuốc được cung ứng ổn định, các bệnh viện duy trì kết nối chuyên môn và người bệnh tuân thủ điều trị, gánh nặng do COPD sẽ từng bước được giảm thiểu. Quan trọng hơn, người bệnh có thêm cơ hội kiểm soát bệnh, hạn chế biến chứng và duy trì cuộc sống khỏe mạnh, có chất lượng.

Tin liên quan