Bộ Công Thương hoàn thiện thể chế, mở rộng thị trường phát triển xe điện

Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp - Bộ Công Thương xung quanh vấn đề này.

Hạ tầng – thể chế: Nền tảng cho ngành công nghiệp xe điện

- Thưa ông, trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông xanh, đặc biệt là sau thông báo kết luận của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tại cuộc họp của Tổ Công tác đảm bảo an ninh năng lượng ngày 11/3/2026, Bộ Công Thương đã, đang và sẽ tiếp tục định hướng như thế nào trong việc thúc đẩy sản xuất và sử dụng xe điện tại Việt Nam?

Ông Phạm Văn Quân: Theo quan điểm của Bộ Công Thương, xe điện không chỉ đơn thuần là một phương tiện hay thiết bị, mà là một ngành công nghiệp mới. Do đó, cần chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, hành lang pháp lý và thể chế để có thể vận hành, phát triển ngành công nghiệp này một cách hiệu quả.

Trên cơ sở cách tiếp cận đó, Bộ Công Thương đã và đang triển khai nhiều nhiệm vụ, trong đó trọng tâm là xây dựng hành lang pháp lý, bao gồm hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn. Đến cuối năm 2025, Bộ đã phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng được 18 tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến thiết bị trụ sạc, trạm sạc và pin sạc. Tuy nhiên, theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 09, toàn bộ hệ thống pháp lý này cần phải được hoàn thiện trong quý II/2026.

Thực tế việc triển khai hệ thống trạm sạc đang gặp nhiều vướng mắc liên quan đến quản lý, đầu tư, điện lực, xây dựng, với nhiều thủ tục phức tạp. Trước tình hình đó, Bộ Công Thương đã phối hợp với các bên liên quan xây dựng một số chương trình hỗ trợ, trong đó có các chính sách ưu đãi nhằm thúc đẩy phát triển ngành xe điện. Hiện nay, người sử dụng xe điện đã được hưởng một số ưu đãi nhất định về thuế và lệ phí trước bạ.

Bên cạnh đó, Bộ cũng đã ban hành các chính sách ưu đãi đối với công nghiệp hỗ trợ, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp sản xuất phụ tùng, thiết bị cho xe điện được hưởng ưu đãi về thuế nhập khẩu.

Đồng thời, Bộ Công Thương đang xây dựng các chương trình mới nhằm hỗ trợ phát triển pin lưu trữ cho xe điện. Đây là thành phần đặc biệt quan trọng, cho phép tích trữ năng lượng, nhất là từ các nguồn như điện mặt trời, để sử dụng vào giờ cao điểm hoặc trong bối cảnh thiếu hụt năng lượng, qua đó góp phần nâng cao khả năng bảo đảm an ninh năng lượng.

Nội địa hóa: Không chỉ là tỷ lệ, mà là làm chủ công nghệ

- Một trong những thách thức lớn của ngành xe điện hiện nay là tỷ lệ nội địa hóa còn thấp, còn phụ thuộc nhiều vào pin và linh kiện nhập khẩu. Cục Công nghiệp có giải pháp gì để thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, đặc biệt là các lĩnh vực cốt lõi như pin, động cơ và vật liệu mới, thưa ông?

Ông Phạm Văn Quân: Liên quan đến ý kiến cho rằng tỷ lệ nội địa hóa của xe điện còn thấp, tôi cho rằng nhận định này chưa thực sự phù hợp.

Theo số liệu báo cáo, đến năm 2025, tỷ lệ nội địa hóa của VinFast đã đạt khoảng 60%. Trong thời gian tới, nếu nhà máy sản xuất pin tại Hà Tĩnh hoàn thiện và đi vào vận hành, tỷ lệ này có thể nâng lên khoảng 80%. Trong khi đó, có thể thấy một thực tế là một số doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực ô tô, dù đã hoạt động tại Việt Nam hơn 30 năm, nhưng tỷ lệ nội địa hóa vẫn chưa đạt mức cam kết 40%, thậm chí nhiều dòng xe mới chỉ đạt khoảng 10-15%.

Đối với lĩnh vực pin lưu trữ, hiện nay VinFast cũng đang triển khai các dự án đầu tư mới, với kỳ vọng trong các giai đoạn tới có thể nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 80-90%. Tùy từng sản phẩm, tỷ lệ nội địa hóa có thể khác nhau: có sản phẩm đạt tới 80-90%, nhưng cũng có sản phẩm chỉ ở mức khoảng 40%. Nguyên nhân chủ yếu là do yếu tố chi phí sản xuất trong nước còn cao so với nhập khẩu, hoặc doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn cung.

Tuy nhiên, về năng lực công nghệ, có thể khẳng định Việt Nam đã từng bước làm chủ được các công nghệ cốt lõi như động cơ và pin - những thành phần quan trọng nhất của xe điện.

Việc gia tăng tỷ lệ nội địa hóa cũng là mục tiêu lớn đã được Đảng và Nhà nước xác định. Thực tế hiện nay cho thấy, nền kinh tế vẫn còn phụ thuộc đáng kể vào khu vực FDI. Trong định hướng tăng trưởng hai con số, Nghị quyết Đại hội XIV đã đề ra các giải pháp cụ thể, trong đó nhấn mạnh việc lựa chọn và phát triển các doanh nghiệp hạt nhân, có vai trò dẫn dắt chuỗi cung ứng.

Về chính sách, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ. Nghị định số 111/2015/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 205/2025/NĐ-CP. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, nhiều nội dung đã bộc lộ sự lạc hậu, cần tiếp tục cập nhật, đặc biệt đối với các lĩnh vực mới như xe điện, pin lưu trữ và năng lượng tái tạo.

Đáng chú ý, các công nghệ liên quan đến năng lượng tái tạo và pin lưu trữ đã được Bộ Chính trị xác định là công nghệ chiến lược, cần ưu tiên phát triển trong giai đoạn tới. Trên cơ sở đó, các chính sách ưu đãi cũng đang được hoàn thiện theo hướng thúc đẩy hình thành và phát triển chuỗi cung ứng trong nước.

Một trong những tiêu chí đáng chú ý là các doanh nghiệp FDI muốn hưởng ưu đãi trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ phải có sự tham gia của ít nhất một doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng. Đồng thời, các sản phẩm được hưởng ưu đãi phải có hàm lượng khoa học, công nghệ nhất định, thay vì chỉ dừng ở lắp ráp đơn thuần.

Hiện nay, chính sách ưu đãi trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ được đánh giá là một trong những chính sách có mức hỗ trợ cao nhất đối với doanh nghiệp sản xuất. Đây là cơ hội quan trọng để các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của ngành xe điện.

Theo báo cáo, hiện đã có khoảng 700 doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của VinFast. Thời gian tới, kỳ vọng con số này sẽ tiếp tục tăng lên, góp phần củng cố vai trò doanh nghiệp đầu chuỗi và thúc đẩy phát triển hệ sinh thái công nghiệp xe điện trong nước.

Thị trường xe điện: Cần cú hích từ chính sách và hành vi tiêu dùng

- Hiện nay, các chính sách hỗ trợ xe điện chủ yếu tập trung vào ưu đãi thuế phí, tuy nhiên sức mua vẫn chưa thực sự bứt phá mạnh. Cục Công nghiệp đánh giá như thế nào về hiệu quả các chính sách hiện hành và có đề xuất gì về các cơ chế mới mang tính đột phá hơn để thúc đẩy người dân và doanh nghiệp vận tải mạnh dạn chuyển đổi xanh, đẩy mạnh sử dụng xe điện, thưa ông?

Ông Phạm Văn Quân: Với câu hỏi này, tôi xin chia sẻ ở góc độ cá nhân, bởi tôi là một trong những người tiên phong sử dụng xe điện VinFast.

Cách đây khoảng 20 năm, khi học về kỹ thuật môi trường tại Nhật Bản, thời điểm các dòng xe hybrid bắt đầu xuất hiện tôi đã có một mong muốn cá nhân: nếu một ngày Việt Nam sản xuất được ô tô, tôi sẽ mua ngay. Thực tế, mong muốn đó đã đến sớm hơn dự kiến. Năm 2022, khi VinFast ra mắt mẫu VF 34, tôi là một trong những người đầu tiên sử dụng.

Quyết định lựa chọn xe điện của tôi không xuất phát từ ưu đãi thuế hay miễn lệ phí trước bạ, mà trước hết đến từ chuyên môn. Tôi hiểu về kỹ thuật, về hiệu suất vận hành cũng như độ bền của động cơ xe điện. Thứ hai, việc chuyển sang sử dụng xe điện giống như bước chuyển từ điện thoại “cục gạch” sang điện thoại thông minh, đòi hỏi thay đổi thói quen, hành vi sử dụng, nhưng khi đã quen thì rất thuận tiện.

Thời gian đầu, khi mới mua xe, ngay cả gia đình tôi cũng lo ngại, thậm chí không dám để xe trong nhà vì sợ cháy nổ. Từ trải nghiệm đó, tôi cho rằng, công tác truyền thông là rất quan trọng để người dân hiểu đúng về xe điện.

Thực tế, xe điện có độ bền cao, đặc biệt là pin với vòng đời khoảng 10-20 năm. Khi dung lượng pin giảm còn khoảng 70%, hoàn toàn có thể thay thế bằng pin mới, còn pin cũ tiếp tục được sử dụng cho mục đích lưu trữ năng lượng. Như vậy, vòng đời tổng thể của pin có thể kéo dài tới khoảng 40 năm, trước khi đặt ra bài toán tái chế. Tuy nhiên, ngay từ bây giờ cần có chính sách quy định rõ về tái chế, bởi ngành công nghiệp xe điện đang phát triển rất nhanh.

Về thị trường, theo cảm nhận cá nhân, hiện nay xe điện đã chiếm khoảng 20-30% trên đường, cho thấy tốc độ phát triển tích cực. Thời gian qua, Nhà nước và doanh nghiệp đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ giai đoạn đầu, tuy nhiên trong thời gian tới cần có những giải pháp mang tính đột phá hơn.

Một trong những hướng đi cần thiết là ưu tiên sử dụng xe xanh trong khu vực công, từ các cơ quan, đơn vị nhà nước, nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa. Bộ Công Thương hiện cũng là một trong những đơn vị đi đầu trong việc sử dụng xe điện phục vụ công vụ.

Bên cạnh đó, cần tập trung vào các lĩnh vực tiêu thụ lớn như vận tải đô thị, xe buýt… với các chính sách khuyến khích phù hợp, gắn với phát triển hạ tầng trạm sạc.

Một giải pháp quan trọng khác là thúc đẩy tín dụng xanh, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận nguồn vốn với lãi suất thấp hơn khoảng 2-3% so với thị trường khi mua xe điện. Điều này sẽ giúp người tiêu dùng tự tin hơn khi chuyển đổi phương tiện.

Thực tế cho thấy, nhiều người sau khi sử dụng xe điện đều không muốn quay lại xe xăng, dù hiện nay vẫn còn một số hạn chế về hạ tầng sạc. Theo thông tin, thời gian tới sẽ có kế hoạch đầu tư lớn để phát triển các cụm trạm sạc quy mô, góp phần cải thiện đáng kể vấn đề này.

Ngoài ra, cần đặc biệt lưu ý đến việc xây dựng tiêu chuẩn, hướng dẫn sử dụng và bố trí hạ tầng sạc tại các khu chung cư, khu dân cư. Trong nhiều trường hợp, việc người dân chưa hiểu đúng cách sạc cũng có thể tiềm ẩn rủi ro.

Cuối cùng, để phát triển bền vững ngành công nghiệp xe điện, cần đẩy mạnh công tác đào tạo. Đây là lĩnh vực mới, do đó hệ thống giáo dục cần sớm cập nhật chương trình, đào tạo đội ngũ giảng viên và nguồn nhân lực, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn tới.

Doanh nghiệp và chính sách: Đồng hành để mở rộng hệ sinh thái

- Một trong những rào cản lớn đối với phát triển xe điện là hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và hành lang pháp lý còn thiếu và chưa đồng bộ, đặc biệt liên quan đến pin, trạm sạc và an toàn vận hành. Cục Công nghiệp đang tham mưu xây dựng và hoàn thiện các quy định này ra sao để vừa thúc đẩy thị trường, vừa đảm bảo an toàn và cạnh tranh lành mạnh, thưa ông?

Ông Phạm Văn Quân: Thực tế phải nhìn nhận rằng, trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp thường đi nhanh hơn so với quá trình hoàn thiện hệ thống pháp lý. Tuy nhiên, trong thời gian qua, Chính phủ đã chỉ đạo rất quyết liệt, giao Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan phối hợp triển khai với tốc độ cao.

Nếu như vào cuối năm 2024, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn cho lĩnh vực này gần như chưa được hình thành, thì đến cuối năm 2025 đã xây dựng được 28 tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan.

Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 09, trong quý III năm nay, phải hoàn thiện toàn bộ hành lang pháp lý đối với trụ sạc, trạm sạc, bao gồm quy trình sạc, cơ chế đấu nối và vận hành hệ thống. Khi các nội dung này được hoàn thiện, sẽ tạo nền tảng đầy đủ để phát triển hệ thống trạm sạc, đồng thời bảo đảm yêu cầu về an ninh năng lượng trong quá trình phát triển xe điện.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực xe điện bày tỏ mong muốn tham gia và đồng hành phát triển thị trường. Trước xu hướng đó, Bộ Công Thương đã và đang triển khai nhiều chính sách ưu đãi nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp xe điện.

Các chính sách tập trung vào ưu đãi về thuế, đất đai, tiền thuê đất và thuế thu nhập doanh nghiệp. Trong đó, có những cơ chế hỗ trợ cụ thể như miễn thuế trong 4 năm đầu, giảm thuế trong 9 năm tiếp theo, áp dụng trong vòng 10 năm vận hành dự án, góp phần tạo điều kiện ổn định hoạt động cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cũng triển khai các chương trình hỗ trợ kết nối thị trường, chuyển giao công nghệ và đào tạo doanh nghiệp. Đối với những doanh nghiệp trong nước chưa đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng, các chương trình công nghiệp hỗ trợ sẽ giúp nâng cao năng lực, đáp ứng tiêu chuẩn để từng bước tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Đây là những chính sách thiết thực đã và đang được triển khai, nhằm thúc đẩy phát triển xe điện, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

- Xin cảm ơn ông!

Phát triển xe điện không chỉ là xu hướng tiêu dùng mà đang trở thành động lực quan trọng trong chuyển dịch năng lượng và tăng trưởng xanh. Với định hướng coi xe điện là một ngành công nghiệp mới, Việt Nam đang đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, thúc đẩy nội địa hóa và phát triển hạ tầng. Việc mở rộng thị trường xe điện sẽ kéo theo sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ, công nghệ pin, năng lượng tái tạo, qua đó góp phần giảm phát thải và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.