Phát biểu tại Diễn đàn Tiêu dùng bền vững năm 2026 với chủ đề “Tiêu dùng trách nhiệm - Tiết kiệm năng lượng - Bảo vệ tương lai” do Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) phối hợp với báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam tổ chức tại Hà Nội mới đây, ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội chia sẻ, Việt Nam đang đứng trước những thử thách gay gắt do biến đổi khí hậu, khủng hoảng năng lượng, an ninh lương thực và sự suy giảm tài nguyên thiên nhiên. Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam có độ mở rất lớn và chịu tác động trực tiếp từ các biến động toàn cầu, việc lựa chọn mô hình phát triển bền vững không còn là giải pháp tình thế hay những khẩu hiệu khuyến khích đơn thuần. Đây đã trở thành một đòi hỏi cấp thiết, một lựa chọn chiến lược cho tương lai phát triển của đất nước.
Ông Tạ Đình Thi cho biết, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả chính thức có hiệu lực từ đầu năm 2026. Đây là bước chuyển biến căn bản về mặt pháp lý nhằm bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia và thực thi cam kết Chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP). Luật sửa đổi đã đơn giản hóa thủ tục hành chính về dán nhãn năng lượng, quy định chặt chẽ định mức tiêu hao năng lượng trong các ngành công nghiệp trọng điểm, đồng thời tạo hành lang pháp lý thúc đẩy mô hình công ty dịch vụ năng lượng (ESCO) và cơ chế loại bỏ triệt để các thiết bị có công nghệ lạc hậu, tốn năng lượng.
Bên cạnh đó, kế thừa công cụ trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) từ Luật Bảo vệ môi trường 2020, Quốc hội và các cơ quan Chính phủ đang tích cực sửa đổi, hoàn thiện luật với quy định mang tính bước ngoặt: quy định tỷ lệ bắt buộc sử dụng nhựa tái chế trong sản xuất bao bì và hàng hóa tiêu dùng.
Xu hướng tiêu dùng sản phẩm xanh giúp giảm thiểu túi ni lông, rác thải nhựa. (Ảnh minh họa)
Theo ông Tạ Đình Thi, để thúc đẩy tiêu dùng bền vững, cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào tuyên truyền, vận động sang cách tiếp cận đồng bộ hơn, trong đó pháp luật, cơ chế thị trường và trách nhiệm xã hội cùng tạo động lực cho sự thay đổi.
Giải pháp quan trọng chính là tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể chế, chính sách và nâng cao hiệu lực giám sát. Cụ thể, cần khẩn trương rà soát, sửa đổi và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kỷ nguyên số. Bên cạnh đó, đẩy mạnh chính sách mua sắm công xanh để cơ quan nhà nước đi đầu trong việc lựa chọn các sản phẩm tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục tăng cường hoạt động giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật về môi trường, chuyển đổi năng lượng và bảo vệ người tiêu dùng để các quy định pháp luật thực sự đi vào cuộc sống một cách hiệu quả.
Ông Trịnh Anh Tuấn, Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết, tiêu dùng bền vững không chỉ là lựa chọn sản phẩm thân thiện với môi trường mà còn là cách sử dụng tài nguyên có trách nhiệm, tiết kiệm năng lượng, hạn chế lãng phí, bảo đảm chất lượng cuộc sống và cân nhắc tác động lâu dài của mỗi quyết định tiêu dùng đối với cộng đồng, các thế hệ tương lai.
Người tiêu dùng ngày càng có vai trò quan trọng trong định hình thị trường thông qua nhu cầu và lựa chọn mua sắm. Những lựa chọn có trách nhiệm có thể thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, minh bạch thông tin và chuyển đổi sang mô hình sản xuất, kinh doanh xanh, hiệu quả hơn. Người tiêu dùng phải được tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác về chất lượng, nguồn gốc, hiệu suất năng lượng và mức độ an toàn của sản phẩm; đồng thời được bảo vệ trước những hành vi kinh doanh không trung thực.
Theo ông Trịnh Anh Tuấn, để tiêu dùng bền vững đi vào thực chất, cần tập trung vào ba vấn đề: nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành vi tiêu dùng có trách nhiệm; đề cao trách nhiệm doanh nghiệp, thúc đẩy cạnh tranh bằng chất lượng, minh bạch và đổi mới; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cơ quan báo chí, truyền thông.
Diễn đàn Tiêu dùng bền vững năm 2026 là không gian đối thoại giữa cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Tại diễn đàn, các đại biểu tham gia hai phiên thảo luận với chủ đề “Chuyển dịch năng lượng xanh - Nền tảng cho tiêu dùng bền vững” và “Từ chuyển đổi xanh đến hành vi tiêu dùng bền vững”. Thông qua đó, diễn đàn hướng tới thúc đẩy sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng, từng bước hình thành thị trường tiêu dùng minh bạch, có trách nhiệm, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của Việt Nam.
Lan Anh
