Bà Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương xung quanh vấn đề này.
Bà Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam. Ảnh: Quốc Chuyển
Sức mua tăng, hành vi tiêu dùng chuyển dịch
- Thưa bà, nhìn từ thực tế hoạt động của các doanh nghiệp bán lẻ, sức mua của thị trường nội địa trong 8 tháng đầu năm 2026 đang vận động theo xu hướng như thế nào? Doanh nghiệp bán lẻ đã triển khai những giải pháp ra sao để đóng góp cho con số tăng trưởng đó?
Bà Trần Thị Phương Lan: Nhìn vào kết quả tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 8 tháng đầu năm 2026, với mức tăng trưởng 13,3%, trong đó dịch vụ ăn uống tăng 16,1% và du lịch tăng trên 17%, có thể thấy sức mua và nhu cầu tiêu dùng đang tăng trưởng mạnh mẽ.
Đáng chú ý, xu hướng tiêu dùng hiện nay đang có sự chuyển dịch rõ nét. Người tiêu dùng không còn mua sắm dàn trải mà ngày càng có sự chọn lọc, ưu tiên những nhóm hàng đáp ứng nhu cầu thiết yếu, chăm sóc sức khỏe và thân thiện với môi trường. Cùng với đó, xu hướng mua sắm đa kênh, đặc biệt trên các nền tảng thương mại điện tử, ngày càng phát triển.
Một điểm đáng chú ý khác là tiêu dùng ngày càng gắn với trải nghiệm. Mức tăng trưởng của dịch vụ ăn uống và du lịch cho thấy người dân không chỉ quan tâm đến việc mua sắm hàng hóa mà còn chú trọng hơn đến các dịch vụ, hoạt động trải nghiệm. Những chuyển dịch này phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ trong hành vi và xu hướng tiêu dùng hiện nay.
Trong 8 tháng đầu năm 2026, các doanh nghiệp bán lẻ đã nắm bắt khá tốt diễn biến thị trường và triển khai nhiều giải pháp nhằm kích cầu tiêu dùng. Theo đó, doanh nghiệp đẩy mạnh các chương trình giảm giá, khuyến mại với nhiều hình thức hấp dẫn để thu hút sức mua của người dân. Bên cạnh đó, chú trọng đổi mới cơ sở vật chất, cải thiện phong cách phục vụ, nâng cao trải nghiệm mua sắm tại các cơ sở bán lẻ.
Doanh nghiệp cũng tăng cường chuyển đổi số, ứng dụng thương mại điện tử, kết hợp linh hoạt giữa các kênh bán hàng trực tuyến và trực tiếp nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người tiêu dùng. Ưu tiên phân phối hàng Việt, đặc biệt là các sản phẩm đặc sản vùng miền, hàng hóa địa phương. Tại nhiều trung tâm thương mại, siêu thị, hàng Việt được bố trí tại các quầy, kệ nhằm tăng khả năng tiếp cận và thu hút người tiêu dùng.
Các doanh nghiệp phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước triển khai các chương trình kích cầu, xúc tiến thương mại của Bộ Công Thương và các đơn vị liên quan; đồng thời phối hợp với lực lượng quản lý thị trường trong công tác đấu tranh chống hàng giả, hàng gian lận thương mại và hàng kém chất lượng, góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng.
Thêm nữa, doanh nghiệp bán lẻ tăng cường phối hợp với các nhà phân phối, nhà cung cấp để chủ động xây dựng kế hoạch đặt hàng, kết nối sản xuất với hệ thống phân phối, bảo đảm nguồn cung, nhất là trong các dịp lễ, Tết. Cùng với đó, tìm cách giảm chi phí logistics, hạ giá thành sản phẩm, tạo điều kiện để người dân tiếp cận hàng hóa với mức giá phù hợp, củng cố niềm tin và thúc đẩy tiêu dùng.
Doanh nghiệp bán lẻ cần quan tâm đến giá trị sản phẩm, chất lượng, uy tín, sự thuận tiện trong mua sắm cũng như trải nghiệm của khách hàng
“4 chữ T” định hình quyết định mua sắm
- Thị trường bán lẻ đang thay đổi nhanh, người tiêu dùng ngày càng cân nhắc kỹ hơn trước khi mua sắm. Theo bà, đâu đang là những yếu tố lớn nhất tác động đến quyết định mua hàng của người tiêu dùng hiện nay?
Bà Trần Thị Phương Lan: Qua theo dõi, đánh giá, chúng tôi nhận thấy có 4 yếu tố tác động lớn đến quyết định mua sắm của người tiêu dùng, có thể khái quát bằng “4 chữ T”: Tiền – Tin – Tiện – Thích.
Thứ nhất là Tiền. Người tiêu dùng luôn cân nhắc giá cả có hợp lý hay không, phù hợp với khả năng thu nhập của mình không và sản phẩm có xứng đáng với số tiền bỏ ra hay không.
Thứ hai là Tin, tức là niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm, hàng hóa và đơn vị phân phối. Người mua ngày càng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc xuất xứ và tính minh bạch của thông tin sản phẩm.
Thứ ba là Tiện. Người tiêu dùng ưu tiên những sản phẩm dễ tiếp cận, thuận tiện trong mua sắm và thanh toán, từ đó tiết kiệm thời gian và công sức.
Cuối cùng là Thích. Xu hướng tiêu dùng hiện nay không chỉ dừng lại ở việc mua được sản phẩm mà còn hướng tới trải nghiệm. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến cảm xúc, sự thoải mái và những giá trị trải nghiệm trong quá trình mua sắm.
Như vậy, để đáp ứng nhu cầu thị trường, doanh nghiệp bán lẻ cần quan tâm đồng thời đến giá trị sản phẩm, chất lượng và uy tín, sự thuận tiện trong mua sắm cũng như trải nghiệm của khách hàng.
Từ khâu phân phối đến tín hiệu dẫn dắt sản xuất
- Nếu coi thị trường nội địa là một trong những trụ cột quan trọng của tăng trưởng, nhà bán lẻ không chỉ là khâu cuối cùng trong chuỗi cung ứng mà còn có khả năng định hướng sản xuất thông qua dữ liệu và nhu cầu tiêu dùng. Theo bà, các doanh nghiệp bán lẻ cần đóng vai trò như thế nào trong việc kết nối sản xuất với tiêu dùng, mở rộng đầu ra cho hàng Việt và tạo thêm sức mua trong nước?
Bà Trần Thị Phương Lan: Hiện nay, các nhà bán lẻ không còn đơn thuần là khâu cuối cùng trong chuỗi phân phối mà đang dần trở thành tín hiệu dẫn dắt sản xuất phát triển. Mối liên kết giữa sản xuất, phân phối, lưu thông và tiêu dùng cần được vận hành theo một vòng tuần hoàn, trong đó nhu cầu của thị trường và người tiêu dùng quay trở lại thúc đẩy sản xuất trong nước.
Từ góc độ đó, chúng tôi cho rằng cần chú trọng một số vấn đề.
Thứ nhất, các nhà bán lẻ cần trở thành cầu nối cung - cầu, đồng thời phát huy vai trò dẫn dắt thị trường, định hướng và thúc đẩy sản xuất phát triển theo nhu cầu thực tế.
Thứ hai, cần xây dựng hệ thống phân phối đủ mạnh, có khả năng lan tỏa rộng khắp thị trường trong nước, từng bước vươn ra thị trường thế giới.
Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động bán lẻ, đồng thời tăng cường chia sẻ, khai thác dữ liệu để nắm bắt xu hướng tiêu dùng. Những thông tin này cần được chuyển hóa thành tín hiệu thị trường, giúp các nhà sản xuất chủ động điều chỉnh hoạt động sản xuất, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người tiêu dùng.
Thứ tư, chủ động triển khai các chương trình kích cầu đủ mạnh, đặc biệt chú trọng thúc đẩy tiêu thụ hàng Việt Nam, xây dựng thương hiệu hàng Việt và tăng cường truyền thông để củng cố niềm tin của người tiêu dùng. Qua đó, tạo động lực để người dân ưu tiên lựa chọn hàng Việt, trong đó có các sản phẩm đặc sản vùng miền, đặc sản địa phương.
Thứ năm, xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ giữa nhà sản xuất, nhà bán lẻ, hợp tác xã, vùng nguyên liệu, ngân hàng và các lĩnh vực dịch vụ, du lịch. Mục tiêu là hình thành chuỗi liên kết tuần hoàn, trong đó các khâu hỗ trợ, thúc đẩy lẫn nhau, tạo động lực phát triển đồng thời cả sản xuất và tiêu dùng, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế Việt Nam.
Cần một “liên minh kích cầu” đủ mạnh và có sức lan tỏa
- Trong thời gian tới, Hiệp hội kiến nghị gì về chính sách để các bán lẻ có thể phát huy tốt hơn vai trò là một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong những tháng cuối năm 2026?
Bà Trần Thị Phương Lan: Để đạt mức tăng trưởng cao trong những tháng cuối năm 2026, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, chúng ta cần thay đổi từ tư duy, nhận thức đến hành động, từ cấp lãnh đạo Trung ương, các bộ, ngành đến các cơ sở sản xuất và cuối cùng là người tiêu dùng.
Thời gian qua, các chương trình kích cầu đã được triển khai khá mạnh mẽ. Tuy nhiên, mỗi năm xu hướng tiêu dùng lại có sự thay đổi, trong khi những khó khăn, thách thức của thị trường cũng khác nhau. Vì vậy, các chương trình kích cầu cũng cần được thiết kế phù hợp với từng giai đoạn, thay vì lặp lại những cách thức cũ.
Năm nay, nếu muốn tạo động lực tăng trưởng cao, theo tôi, Bộ Công Thương cần chủ trì xây dựng một liên minh kích cầu, với sự tham gia của Nhà nước, ngân hàng, nhà sản xuất, nhà phân phối, hệ thống bán lẻ và các đơn vị du lịch. Chương trình kích cầu phải đủ mạnh, có sức lan tỏa và sức thuyết phục, thay vì chỉ dừng ở những chương trình giảm giá, khuyến mại đơn lẻ của từng doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách để thúc đẩy phát triển hệ thống phân phối, đặc biệt là thương mại điện tử. Thời gian qua, Bộ Công Thương đã tích cực nghiên cứu, đề xuất với Chính phủ các chương trình, giải pháp, đề án phát triển thị trường trong nước, cũng như các cơ chế, chính sách phát triển những mô hình và hạ tầng thương mại mới.
Đồng thời, cải tạo hệ thống chợ, phát triển các trung tâm mua sắm thông minh, các trung tâm tài chính lớn và từng bước hoàn thiện hạ tầng thương mại. Đặc biệt, cần quan tâm phát triển hệ thống hạ tầng chợ tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận hàng hóa và dịch vụ của người dân.
Song song với đó, chương trình xây dựng và phát triển thương hiệu hàng Việt cũng cần đổi mới tư duy. Khi một sản phẩm, doanh nghiệp đã được công nhận đạt thương hiệu quốc gia thì cần tiếp tục có cơ chế hỗ trợ để thương hiệu đó phát triển mạnh hơn tại thị trường trong nước, đồng thời từng bước vươn ra thị trường quốc tế. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc xây dựng những thương hiệu mạnh trong nước mà còn phải tạo điều kiện để các thương hiệu quốc gia của Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng xuất khẩu và từng bước khẳng định vị thế, tương xứng với các thương hiệu hàng hóa trên thị trường thế giới.
Vừa rồi, tôi có dịp khảo sát một thị trường tại Mỹ và nhận thấy nhiều sản phẩm rất đẹp, chất lượng tốt, mang thương hiệu “Made in Vietnam”. Tuy nhiên, không ít sản phẩm vẫn phải xuất khẩu ủy thác thông qua một đơn vị của nước ngoài. Điều đó cho thấy sản phẩm Việt Nam hoàn toàn có khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và thị trường thế giới, nhưng chúng ta vẫn còn khoảng cách trong việc xây dựng, quảng bá thương hiệu và tạo dựng niềm tin trực tiếp với người tiêu dùng.
Vì vậy, cần có những cơ chế, chính sách sâu hơn, cụ thể hơn và thiết thực hơn đối với doanh nghiệp sản xuất cũng như người tiêu dùng, để thương hiệu hàng Việt có thể đến gần hơn với thị trường và nâng cao giá trị trên thị trường quốc tế.
Ngoài ra, cần xây dựng một kênh đối thoại thường xuyên giữa Chính phủ với doanh nghiệp và các đối tượng có liên quan. Thông qua kênh đối thoại này, các cơ quan quản lý có thể thường xuyên nắm bắt tình hình, nhận diện những điểm nghẽn, khó khăn và kịp thời tháo gỡ cho doanh nghiệp. Cần tiếp tục sử dụng hiệu quả các chính sách tài khóa để hỗ trợ tăng thu nhập cho người dân, đồng thời nghiên cứu các chính sách về thuế, VAT và các cơ chế liên quan nhằm hỗ trợ doanh nghiệp bán lẻ, doanh nghiệp sản xuất. Điều quan trọng là phải tạo được một cơ chế vận hành đồng bộ để khai thác tốt cả thị trường trong nước và quốc tế, giúp doanh nghiệp phát triển tốt, phát triển bền vững.
Bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước, nội lực của doanh nghiệp cũng giữ vai trò rất quan trọng. Doanh nghiệp phải chủ động nghiên cứu thị trường, tự vận động, tự đổi mới và vươn lên, đồng thời đồng hành với Nhà nước trong quá trình xây dựng cơ chế, chính sách và hệ thống vận hành thị trường.
Mục tiêu cuối cùng là xây dựng được một hệ thống phân phối, bán lẻ thực sự hiệu quả, đủ năng lực kết nối sản xuất với thị trường và đáp ứng tốt nhu cầu tiêu dùng của người dân. Khi hệ thống này vận hành đồng bộ, doanh nghiệp có điều kiện phát triển bền vững hơn, sản xuất trong nước được thúc đẩy và hàng Việt có thêm cơ hội vươn xa trên thị trường quốc tế.
Xin cảm ơn bà!
Trong bối cảnh thị trường bán lẻ thay đổi nhanh, quyết định mua sắm của người tiêu dùng ngày càng chịu tác động bởi 4 yếu tố: Tiền – Tin – Tiện – Thích. “Tiền” là mức giá phù hợp và giá trị nhận được; “Tin” là chất lượng, nguồn gốc và sự minh bạch; “Tiện” là khả năng tiếp cận, mua sắm, thanh toán thuận lợi; còn “Thích” gắn với cảm xúc và trải nghiệm. Nắm bắt được “4 chữ T” sẽ giúp doanh nghiệp bán lẻ hiểu khách hàng hơn và thiết kế sản phẩm, dịch vụ phù hợp.
