Yếu tố then chốt trong quá trình chuyển đổi xanh của châu Âu

Theo trang tin chuyên về năng lượng oilprice.com, việc tăng cường sản xuất đất hiếm sẽ giúp châu Âu giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc, quốc gia hiện đang dẫn đầu thị trường đất hiếm toàn cầu. Na Uy đang dẫn đầu châu Âu về sản xuất đất hiếm, trong khi các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) bắt đầu đầu tư vào các hoạt động sản xuất mới.

Công ty khai khoáng LKAB đang triển khai dự án đất hiếm ở thành phố Kiruna, Thụy Điển. Ảnh: Getty Images

Một số nguyên tố đất hiếm, cùng với các khoáng sản thiết yếu, cần thiết để sản xuất nhiều loại thiết bị năng lượng tái tạo, bao gồm turbine gió, tấm pin mặt trời và xe điện, cũng như các loại nam châm được sử dụng trong phần cứng trí tuệ nhân tạo (AI) và các thiết bị điện tử khác. Hiện nay, châu Âu phụ thuộc rất lớn vào khoáng sản nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu của khu vực. Trung Quốc chi phối chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, sản xuất khoảng 95% lượng oxit đất hiếm của thế giới và cung cấp 70% lượng nhập khẩu của châu Âu.

Hiện nay, sản lượng đất hiếm của châu Âu gần như không đáng kể. Trung Quốc cung cấp khoảng 98% nhu cầu nam châm đất hiếm của châu Âu và có tỷ lệ tương tự đối với magie, gali và gecmani-những vật liệu được sử dụng trong công nghệ bán dẫn và quốc phòng. Trung Quốc hiện đã siết chặt việc cấp giấy phép xuất khẩu, khiến lượng xuất khẩu nam châm giảm khoảng 75%, buộc các hãng sản xuất ô tô trên khắp châu Âu phải tạm ngừng sản xuất. Điều này cho thấy mức độ phụ thuộc rất lớn của châu Âu vào Trung Quốc trong nhập khẩu đất hiếm. Do đó, sự độc lập về đất hiếm đã trở thành một trong những yếu tố then chốt trong quá trình chuyển đổi xanh của châu Âu.

Gần đây, EU đã ban hành Đạo luật Nguyên liệu thô quan trọng nhằm giảm sự phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng nước ngoài trong khai thác, chế biến và tái chế đất hiếm. Tháng 12 vừa qua, EU cũng đưa ra học thuyết an ninh kinh tế với mục tiêu giúp ngành công nghiệp châu Âu trở nên tự chủ hơn. Chiến lược này bao gồm một kế hoạch dành cho các nguyên liệu thô quan trọng mang tên RESourceEU.

Trong bối cảnh châu Âu tìm cách mở rộng năng lực sản xuất đất hiếm, một số quốc gia đang đầu tư vào các hoạt động liên quan. Công ty Solvay, đơn vị chế biến cả 17 nguyên tố đất hiếm tại nhà máy trên bờ biển phía Tây nước Pháp, có kế hoạch mở rộng cơ sở này để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng. Chính phủ Pháp đang đầu tư khoảng 23 triệu USD dưới hình thức tín dụng thuế nhằm hỗ trợ việc mở rộng. “Đây là một thị trường đang tăng trưởng rất nhanh, đồng thời nhu cầu về các chuỗi cung ứng ngắn hơn cũng ngày càng lớn. Khi phụ thuộc gần như 100% vào một nguồn nguyên liệu đến từ một địa điểm cụ thể, bạn sẽ muốn đa dạng hóa nguồn cung ứng của mình”, Giám đốc điều hành Solvay Philippe Kehren cho biết.

Nhà máy của Solvay là một trong hai nhà máy tại châu Âu có khả năng chế biến đất hiếm, cùng với một nhà máy khác ở Estonia. Cho đến nay, Solvay chủ yếu chế biến đất hiếm phục vụ sản xuất bộ chuyển đổi xúc tác. Tuy nhiên, khi nhu cầu về nam châm tăng mạnh trong nhiều ngành công nghiệp đang phát triển nhanh của châu Âu, khoản đầu tư vào cơ sở này sẽ giúp đáp ứng nhu cầu đó.

Tại Na Uy, công ty khai khoáng Rare Earths Norway đang triển khai một dự án mới ở phía Nam nước này. Tháng 6-2024, công ty Rare Earths Norway thông báo đã phát hiện mỏ đất hiếm lớn nhất từng được biết đến ở châu Âu, mang lại hy vọng về khả năng tự chủ nguồn cung. Tổ hợp Fen Carbonatite được cho là chứa khoảng 8,8 triệu tấn oxit đất hiếm, trong đó có khoảng 1,5 triệu tấn được cho là bao gồm các nguyên tố đất hiếm quan trọng nhất liên quan đến sản xuất nam châm. Trong khi đó, tại Thụy Điển, công ty khai khoáng thuộc sở hữu nhà nước LKAB đang triển khai dự án đất hiếm ở thành phố Kiruna. Vào tháng 1-2023, công ty này thông báo đã phát hiện ra mỏ đất hiếm với trữ lượng lớn ở Kiruna.

Những phát hiện về các mỏ đất hiếm ở Na Uy và Thụy Điển mang lại hy vọng cho châu Âu, khu vực đang hướng tới mục tiêu tăng cường tự chủ trong khai thác và chế biến đất hiếm, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài. Việc mở rộng cơ sở chế biến ở Pháp sẽ giúp nhanh chóng thu hẹp khoảng cách cung-cầu, trong khi các cơ sở ở các nước Bắc Âu đang được phát triển. Ngoài ra, châu Âu cũng có thể cần đầu tư vào các hoạt động khai thác ở những khu vực khác trên thế giới để tăng nguồn cung.