Chiến lược thích ứng linh hoạt của các quốc gia ASEAN
Xung đột Trung Đông bùng phát mạnh mẽ vào đầu năm 2026, đặc biệt là các diễn biến căng thẳng quanh eo biển Hormuz, đã đặt an ninh năng lượng của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vào tình thế báo động.
Theo báo cáo từ Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô ASEAN+3 (AMRO), khu vực này hiện nhập khẩu hơn 1/3 lượng dầu khí từ Trung Đông. Việc eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 20% sản lượng dầu thô thế giới bị gián đoạn đã khiến giá dầu Brent có thời điểm tăng vọt gần 9% chỉ trong một tuần.
Eo biển Hormuz là cửa ngõ để dầu mỏ và khí đốt từ Vùng Vịnh ra thị trường toàn cầu. Ảnh: Worldmap
Về mặt địa lý, dù cách xa hàng nghìn cây số, nhưng sự mong manh của các tuyến vận tải hàng hải quốc tế khiến Đông Nam Á chịu tác động dây chuyền. Khi nguồn cung từ vịnh Ba Tư bị siết chặt, chi phí bảo hiểm hàng hải leo thang và thời gian giao hàng kéo dài đã đẩy giá nhiên liệu tại các quốc gia như Campuchia, Philippines và Việt Nam tăng cao. Tại Campuchia, giá xăng đã tăng khoảng 40% và dầu diesel tăng tới 74% kể từ khi biến động nổ ra, gây áp lực trực tiếp lên cán cân thanh toán và lạm phát nội địa.
Trước những diễn biến phức tạp của xung đột Trung Đông, mỗi quốc gia Đông Nam Á đã chủ động xây dựng kịch bản ứng phó riêng biệt, phù hợp với đặc thù kinh tế và hạ tầng năng lượng của mình.
Tại Singapore, dù phụ thuộc tới 95% vào khí tự nhiên nhập khẩu để sản xuất điện, chính phủ nước này vẫn khẳng định sự sẵn sàng nhờ hệ thống dự trữ chiến lược có khả năng duy trì trong nhiều tháng. Tuy nhiên, giới chức đảo quốc sư tử vẫn liên tục đưa ra thông điệp kêu gọi người dân tiết kiệm điện và chuẩn bị tâm thế cho các kịch bản giá năng lượng leo thang trong giai đoạn 3 - 5 năm tới.
Tương tự, tại Indonesia, chính phủ có kế hoạch đẩy mạnh lộ trình chuyển đổi các nhà máy điện chạy dầu diesel sang năng lượng mặt trời với mục tiêu đạt 100 GW, nhằm giảm bớt sự lệ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu và hạ nhiệt áp lực trợ giá lên ngân sách quốc gia.
Trong khi đó, Việt Nam cũng chủ động triển khai các biện pháp khi Bộ Công Thương ban hành Chỉ thị số 06/CT-BCT về bảo đảm an ninh năng lượng. Hiện nay, hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất đang vận hành tối đa công suất để cung ứng nhu cầu nội địa. Cụ thể, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất đang vận hành 120% công suất quy đổi nhằm tăng nguồn cung xăng dầu cho thị trường nội địa, đồng thời sẵn sàng hỗ trợ Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn khi cần thiết, giúp giảm thiểu tác động từ các cú sốc cung ứng toàn cầu.
Bộ Công Thương đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo Sở Công Thương phối hợp với các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối xăng dầu trên địa bàn xây dựng phương án bảo đảm cung ứng xăng dầu trong mọi tình huống. Ảnh: Cấn Dũng
Tại các quốc gia như Thái Lan, Philippines và Campuchia, chính phủ ưu tiên áp dụng các biện pháp hành chính quyết liệt như khuyến khích làm việc từ xa, triển khai tuần làm việc rút gọn trong khu vực công, thậm chí cắt giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về mức 0% để trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trước cơn bão giá.
Tự cường để hóa giải rủi ro
Xung đột Trung Đông không chỉ là một thách thức ngắn hạn mà còn là “cú hích” để các nước Đông Nam Á đẩy nhanh tiến trình chuyển dịch năng lượng xanh. Việc phụ thuộc quá mức vào thị trường năng lượng từ một khu vực địa chính trị bất ổn đã chứng minh rủi ro rất lớn đối với sự ổn định kinh tế vĩ mô.
Bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn cung từ các khu vực khác như Mỹ hay Mỹ Latinh, các thành viên ASEAN đang thắt chặt hợp tác trong khuôn khổ Mạng lưới Điện ASEAN (APG) và Đường ống Dẫn khí ASEAN (ASG). Việc kết nối lưới điện khu vực cho phép các nước hỗ trợ lẫn nhau trong trường hợp một quốc gia bị thiếu hụt nguồn cung đột ngột. Đồng thời, việc đầu tư mạnh mẽ vào năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, hydro xanh) được xem là giải pháp căn cơ nhất để thoát khỏi tầm ảnh hưởng của các biến động địa chính trị từ xa.
Có thể thấy, dù tình hình thế giới còn nhiều ẩn số, nhưng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và các chính sách điều tiết linh hoạt, Đông Nam Á đang nỗ lực tối đa để giữ vững đà tăng trưởng. Sự đồng lòng giữa chính phủ, doanh nghiệp và người dân trong việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả chính là chìa khóa để khu vực vượt qua giai đoạn biến động này một cách bền vững.
