Kỷ nguyên mới cho Gibraltar
Ngay trước nửa đêm, Thủ hiến Gibraltar Fabian Picardo và 3 người tiền nhiệm đã dỡ bỏ những mảnh cuối cùng của hàng rào biên giới ngăn cách Gibraltar và Tây Ban Nha, một hành động mang tính biểu tượng, đánh dấu sự kết thúc của việc kiểm soát hải quan giữa hai bên.
Sau nửa đêm, một nhóm nhỏ người dân đã tự do đi lại giữa thị trấn La Línea de la Concepción của Tây Ban Nha và Gibraltar. Nhiều người qua đường đã giơ điện thoại chụp hoặc quay video để ghi lại khoảnh khắc lịch sử này.
"Sáng nay thức dậy tôi không cần mang theo giấy tờ tùy thân nữa", María Jesus Walda, một kỹ sư xây dựng người Tây Ban Nha, 34 tuổi, vui mừng nói khi bước sang lãnh thổ Gibraltar.
Ông Paul Cutthroat, một nhân viên hải quan 60 tuổi của Gibraltar cũng hồ hởi nói: "Đây là một sự thay đổi lớn theo hướng tích cực, bởi vì chúng ta sẽ không còn phải xếp hàng để ra vào Gibraltar nữa".
|
Các công nhân dỡ bỏ hàng rào đánh dấu biên giới giữa Tây Ban Nha và Gibraltar, sau khi thỏa thuận tự do đi lại có hiệu lực lúc 0 giờ ngày 15-7-2026. Ảnh: AP |
Trước đó một ngày, lễ ký thỏa thuận đã diễn ra tại Brussels (Bỉ) với sự tham dự của Cao ủy Thương mại Liên minh châu Âu (EU) Maros Sefcovic, các bộ trưởng Anh và Tây Ban Nha cùng Thủ hiến Gibraltar Fabian Picardo. Thỏa thuận này nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại và giải quyết một trong những vấn đề then chốt vẫn chưa được giải quyết sau khi Anh rời khỏi EU (hay còn gọi là Brexit).
Nền kinh tế Gibraltar phụ thuộc đáng kể vào lực lượng lao động từ nước láng giềng, khi khoảng 15.000 người Tây Ban Nha mỗi ngày qua biên giới để làm việc tại đây, chiếm gần một nửa tổng số lao động của vùng lãnh thổ này. Trong nhiều năm, việc kiểm tra giấy tờ tại cửa khẩu giữa Gibraltar và Tây Ban Nha thường gây ùn tắc, đặc biệt vào giờ cao điểm. Những căng thẳng liên quan đến tranh chấp chủ quyền đối với Gibraltar giữa Anh và Tây Ban Nha từng khiến việc qua lại biên giới trở thành vấn đề nhạy cảm.
Theo đánh giá của các bên, việc loại bỏ kiểm soát biên giới được kỳ vọng sẽ thúc đẩy thương mại, du lịch và tạo điều kiện thuận lợi cho hàng chục nghìn người dân sinh sống, làm việc tại khu vực biên giới mỗi ngày. Tuy nhiên, du khách đến từ ngoài khu vực Schengen vẫn phải trải qua kiểm tra giấy tờ tùy thân tại cảng và sân bay Gibraltar.
Theo Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares, thỏa thuận mới được ký kết đã "mở ra một kỷ nguyên mới" cho Gibraltar và khu vực lân cận của Tây Ban Nha, đồng thời tạo ra những cơ hội to lớn về kinh tế và hợp tác khu vực.
Để bảo đảm an ninh cho Gibraltar, Thủ hiến Fabian Picardo cho biết, khu vực này sẽ được trang bị thêm nhiều camera giám sát, công nghệ nhận diện khuôn mặt và camera tự động đọc biển số xe. "Ngày nay, Gibraltar không còn hàng rào biên giới nhưng nó sẽ là một pháo đài kỹ thuật số và sẽ an toàn hơn trước", ông Picardo cho hay.
Hàng rào biên giới - biểu tượng của mối quan hệ phức tạp giữa Tây Ban Nha và Gibraltar
Gibraltar là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Anh nằm ở cực Nam bán đảo Iberia, giáp Tây Ban Nha, với diện tích chỉ khoảng 6,8km2.
Gibraltar nằm dưới quyền kiểm soát của Anh từ năm 1713 theo Hiệp ước Utrecht, nhưng Tây Ban Nha vẫn duy trì yêu sách chủ quyền đối với vùng lãnh thổ này. Trong khi đó, Anh bảo vệ quyền của người dân Gibraltar trong việc tự quyết định tương lai của mình.
Năm 1909, chính quyền Anh đã dựng hàng rào dọc biên giới giữa Gibraltar và thị trấn La Línea de la Concepción của Tây Ban Nha. Qua nhiều năm, công trình này trở thành một trong những biểu tượng dễ thấy nhất về sự phân chia giữa hai vùng lãnh thổ.
 |
Một biên giới linh hoạt sẽ tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp ở Gibraltar cũng như việc tuyển dụng và giữ chân nhân tài. Ảnh: Cnews |
Quan hệ giữa hai bên từng trải qua một trong những giai đoạn căng thẳng nhất dưới chế độ độc tài Francisco Franco. Năm 1969, Tây Ban Nha đóng cửa hoàn toàn biên giới sau khi Hiến pháp mới được thông qua ở Gibraltar và cuộc trưng cầu dân ý năm 1967, trong đó phần lớn người dân Gibraltar lựa chọn duy trì quan hệ với Anh.
Quá trình mở cửa trở lại bắt đầu vào tháng 12-1982, khi người đi bộ được phép qua lại giữa Gibraltar và Tây Ban Nha. Biên giới không hoàn toàn mở cửa cho việc đi lại của người, phương tiện và hàng hóa cho đến ngày 5-2-1985, vài tháng trước khi Tây Ban Nha gia nhập Cộng đồng Kinh tế châu Âu. Việc mở cửa trở lại một lần nữa làm thay đổi cuộc sống ở cả hai phía. Biên giới đã lấy lại vai trò là điểm gặp gỡ giữa hai cộng đồng có mối liên hệ mật thiết, và hàng nghìn công nhân Tây Ban Nha đã đi qua biên giới để sang Gibraltar làm việc mỗi ngày.
Trong cuộc trưng cầu dân ý năm 2016, gần 96% cử tri Gibraltar ủng hộ việc ở lại EU, nhưng kết quả toàn quốc đã buộc vùng lãnh thổ này phải rời khỏi khối cùng với phần còn lại của đất nước. Sau cuộc trưng cầu ý dân Brexit năm 2016, Gibraltar trở thành một trong những vấn đề phức tạp nhất trong quan hệ giữa Anh và EU, do vùng lãnh thổ này từng thuộc thị trường chung và khu vực tự do đi lại của châu Âu (Schengen). Do đó, vấn đề Gibraltar đã bị loại trừ khỏi thỏa thuận chung điều chỉnh quan hệ giữa London và Brussels hậu Brexit và là chủ đề của các cuộc đàm phán riêng biệt.
Sau nhiều năm đàm phán, thỏa thuận đạt được ngày 14-7 vừa qua cho phép tự do di chuyển của người dân, trong khi việc kiểm soát nhập cảnh vào Khu vực Schengen được chuyển giao cho cảng và sân bay Gibraltar.
Hơn 3 thế kỷ sau Hiệp ước Utrecht và 4 thập kỷ sau khi cửa khẩu biên giới được mở cửa hoàn toàn, việc dỡ bỏ hàng rào biên giới đã xóa bỏ một trong những biểu tượng trong mối quan hệ phức tạp giữa Gibraltar và Tây Ban Nha. Tuy không chấm dứt cuộc tranh luận lịch sử xung quanh Gibraltar, nhưng việc dỡ bỏ hàng rào biên giới đã xóa bỏ rào cản gây ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống hằng ngày của người lao động và gia đình ở cả hai bên biên giới.
