Dự báo viễn cảnh khoa học thế giới năm 2050

Theo nhà tương lai học Nick Bostrom, vào thời điểm đó, phần lớn hoạt động nghiên cứu khoa học có thể do các hệ thống AI siêu thông minh đảm nhiệm. Vai trò của con người trong khoa học sẽ thu hẹp, chuyển dần từ chủ thể sáng tạo sang giám sát và định hướng. Tuy nhiên, Nature nhấn mạnh mọi dự báo dài hạn đều tiềm ẩn sai số, bởi khoa học luôn chịu tác động đan xen của công nghệ, chính trị, kinh tế và các biến cố khó lường.

SpaceX phóng thử thành công tên lửa Starship thế hệ mới. Ảnh minh họa: TTXVN

Một trong những thách thức lớn nhất được đặt ra là biến đổi khí hậu. Các nhà khoa học cảnh báo trái đất có thể vượt ngưỡng tăng nhiệt độ trung bình 2 độ C trước năm 2040. Đến năm 2050, tranh luận có thể không còn xoay quanh việc biến đổi khí hậu có tồn tại hay không, mà tập trung vào câu hỏi liệu con người có nên can thiệp kỹ thuật để “làm mát” hành tinh. Những giải pháp tiềm ẩn rủi ro và hệ lụy khó kiểm soát. Ở chiều ngược lại, công nghệ thu giữ và tái sử dụng CO₂ được kỳ vọng mở ra hướng tiếp cận bền vững hơn nếu được đầu tư đúng mức.

Trong lĩnh vực không gian, năm 2050 được coi là mốc quan trọng cho các chương trình thám hiểm dài hạn. Tham vọng đưa con người lên sao hỏa tiếp tục được các cường quốc và tập đoàn công nghệ theo đuổi. Song các rào cản sinh học, kỹ thuật và chi phí vẫn là thách thức lớn.

Đối với khoa học cơ bản, AI kết hợp với robot tự động có thể vận hành các phòng thí nghiệm khép kín, thúc đẩy đột phá trong vật lý, vũ trụ học và năng lượng. Một số ý kiến cho rằng năng lượng nhiệt hạch, lĩnh vực được coi là “của tương lai xa” có thể tiến gần hơn tới ứng dụng thực tiễn vào giữa thế kỷ.

Nature đồng thời cảnh báo, tiến bộ khoa học không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn bị chi phối bởi chính sách, nguồn lực và tầm nhìn chiến lược. Việc cắt giảm đầu tư cho nghiên cứu cơ bản cùng tình trạng thiếu hụt dữ liệu trong các lĩnh vực then chốt, có thể làm suy yếu nền tảng phát triển dài hạn.

Nhìn tổng thể, mốc năm 2050 vừa đủ xa để định hình tầm nhìn chiến lược, vừa đủ gần để những quyết sách hôm nay quyết định tương lai khoa học. Việc chủ động dự báo, tranh luận và lựa chọn hướng đi không chỉ là vấn đề học thuật mà còn là yêu cầu chiến lược đối với an ninh, phát triển bền vững và vị thế quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.