Theo Izvestia, hàng chục quốc gia đang tham gia cuộc đua phát triển công nghệ lượng tử. Đây được xem là cuộc cạnh tranh mang ý nghĩa chiến lược, bởi quốc gia đi đầu sẽ nắm trong tay “chìa khóa mở mọi cánh cửa” nhờ khả năng giải quyết những bài toán mà ngay cả các siêu máy tính mạnh nhất hiện nay cũng không thể xử lý. Quốc gia nào thực hiện được bước nhảy vọt về công nghệ lượng tử sẽ có lợi thế vượt trội trong việc kiểm soát thị trường toàn cầu, thúc đẩy những đột phá khoa học và củng cố năng lực quốc phòng.
 |
| Các thành viên chương trình nguồn nhân lực trẻ của dự án lượng tử Rosatom tìm hiểu máy tính lượng tử ion do Viện Vật lý Lebedev thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga phát triển. Ảnh: Rosatom |
Hiện nay, vị thế của các quốc gia trong cuộc đua công nghệ lượng tử không đồng đều, bởi không phải nước nào cũng sở hữu nền tảng khoa học và năng lực công nghiệp đủ mạnh để phát triển công nghệ này. Mỹ và Trung Quốc vẫn là những cường quốc dẫn đầu trong lĩnh vực công nghệ lượng tử. Tuy nhiên, Nga được đánh giá là quốc gia có bước tiến ấn tượng trong vài năm gần đây. Nếu năm 2020 nước này mới chỉ sở hữu một nguyên mẫu máy tính lượng tử siêu dẫn 2 qubit (đơn vị cơ bản của thông tin trong máy tính lượng tử) và chậm khoảng một thập kỷ so với các nước dẫn đầu thì đến năm 2025 đã phát triển thành công các nguyên mẫu máy tính lượng tử trên cả 4 nền tảng công nghệ chủ chốt gồm bẫy ion, siêu dẫn, nguyên tử trung hòa và quang tử.
Một trong những động lực quan trọng cho bước nhảy vọt của Nga là việc công nghệ lượng tử được xác định là ưu tiên chiến lược ở cấp quốc gia. Năm 2020, Nga phê duyệt lộ trình phát triển điện toán lượng tử đầu tiên, tạo nền tảng cho những bước đột phá trong những năm tiếp theo. Một điểm nổi bật của lộ trình này là thiết lập cơ chế kết nối giữa các cơ sở nghiên cứu với doanh nghiệp và các khách hàng có nhu cầu ứng dụng, giúp các nhà khoa học định hướng nghiên cứu theo yêu cầu thực tiễn. Trong khuôn khổ lộ trình này, Nga đã đầu tư 24 tỷ ruble cho công nghệ lượng tử và nhanh chóng vươn lên nhóm 6 quốc gia sở hữu máy tính lượng tử từ 50 qubit trở lên. Đến năm 2025, Nga tiếp tục phát triển 3 nguyên mẫu máy tính lượng tử có hơn 70 qubit trên các nền tảng khác nhau. Tháng 8-2025, Chính phủ Nga tiếp tục phê duyệt lộ trình phát triển điện toán lượng tử giai đoạn đến năm 2030 với tổng kinh phí hơn 29 tỷ ruble để chế tạo máy tính lượng tử 300 qubit và phát triển 54 thuật toán lượng tử trong nước.
Làn sóng trừng phạt quy mô lớn của phương Tây nhằm vào Nga không những không cản trở quá trình phát triển công nghệ lượng tử mà còn trở thành động lực thúc đẩy lĩnh vực này tăng tốc. Ông Alexey Vagov, Giám đốc Trung tâm Vật liệu siêu cấu trúc lượng tử thuộc Viện Điện tử và Toán học Moscow, Đại học Nghiên cứu Quốc gia “Trường Kinh tế Cao cấp” (HSE) cho biết: “Hiện nay, các nhà khoa học Nga tự tin bước vào những lĩnh vực còn chưa được khám phá, trong đó có các hướng nghiên cứu về công nghệ lượng tử. Nhờ đó, chúng tôi đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với các trường phái nghiên cứu hàng đầu của phương Tây”.
Trong quá trình thu hẹp khoảng cách với các quốc gia dẫn đầu cuộc đua công nghệ lượng tử, Nga không dựa theo các mô hình phát triển của nước ngoài mà theo đuổi con đường riêng, qua đó nâng cao tính tự chủ cho các dự án nghiên cứu. Một trong những yếu tố tạo nên lợi thế của Nga là nền tảng khoa học vật lý và toán học. Ông Dmitry Sluzhenikin, người đứng đầu Trung tâm phân tích thuộc Gazinformservice, nhà cung cấp giải pháp tích hợp hệ thống chuyên về lĩnh vực bảo mật thông tin, Thư ký của Hiệp hội Nghiên cứu an ninh công nghệ trí tuệ nhân tạo cho rằng nền tảng khoa học được kế thừa từ thời Liên Xô là yếu tố quan trọng bảo đảm năng lực cạnh tranh của Nga trong lĩnh vực công nghệ lượng tử. Theo ông, Moscow không chỉ gìn giữ được di sản khoa học đó mà còn tiếp tục phát huy và mở rộng những giá trị vốn có.
Tập đoàn nhà nước về năng lượng nguyên tử Nga (Rosatom) cũng khẳng định sự phát triển của lĩnh vực công nghệ lượng tử Nga được xây dựng trên nền tảng nghiên cứu cơ bản vững chắc. Bên cạnh đó, một điểm nổi bật là lực lượng nòng cốt của các nhóm nghiên cứu khoa học lượng tử chủ yếu là các nhà khoa học trẻ. “Các nhà khoa học tham gia dự án lượng tử có độ tuổi trung bình khoảng 30. Chính sự nhiệt huyết và cống hiến của họ đã góp phần quan trọng tạo nên những thành tựu đạt được”, đại diện bộ phận báo chí của Rosatom cho biết.
