Bài học pháp luật từ những tình huống đời thường
Một buổi sáng đầu tuần, sân Trường Phổ thông liên cấp Bảo Long (xã Phù Đổng, TP Hà Nội) trở nên đặc biệt khi không gian học đường quen thuộc được “tái hiện” thành một phòng xử án. Phiên tòa giả định xét xử vụ án hình sự “Cố ý gây thương tích” được xây dựng từ vụ án có thật, điều chỉnh phù hợp với lứa tuổi học sinh, thu hút sự theo dõi chăm chú của đông đảo thầy cô và các em.
Từng lời tranh tụng, từng tình tiết vụ án được phân tích rõ ràng đã giúp các em học sinh hiểu rằng, từ những mâu thuẫn tưởng chừng nhỏ nhặt trong cuộc sống học đường cũng có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng nếu không được kiểm soát. Thay vì chỉ nghe những khái niệm pháp luật khô cứng, học sinh được “chứng kiến” một quy trình, từ điều tra, truy tố đến xét hỏi và tuyên án.
 |
| Đoàn Luật sư TP Hà Nội tuyên truyền pháp luật cho các em học sinh Trường Phổ thông liên cấp Bảo Long. |
Ngồi dưới khán phòng, em Nguyễn Quang Bách, học sinh Trường Phổ thông liên cấp Bảo Long chia sẻ: “Trước đây em nghĩ đơn giản rằng xô xát trong trường học chỉ là chuyện bình thường. Nhưng sau khi được chứng kiến toàn bộ “phiên tòa”, em hiểu rằng hành vi bạo lực có thể khiến mình phải đối mặt với trách nhiệm pháp lý rất nghiêm trọng. Em thấy mình cần biết kiềm chế hơn”.
Chính sự trực quan này đã tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ của mô hình tuyên truyền pháp luật dưới hình thức phiên tòa giả định. Khi học sinh được nhìn thấy hậu quả pháp lý từ hành vi vi phạm, nhận thức về pháp luật không còn là khái niệm xa vời mà trở thành những bài học gần gũi, dễ tiếp nhận.
Theo Thiếu tá Đỗ Thu Hà, Công an xã Phù Đổng, việc lực lượng công an địa phương trực tiếp tham gia vào phiên tòa giả định không chỉ góp phần tăng tính chân thực mà còn giúp học sinh hiểu rõ hơn vai trò của cơ quan thực thi pháp luật. “Các em không chỉ thấy một phiên tòa, mà còn hiểu rằng phía sau đó là cả hệ thống bảo vệ trật tự xã hội. Khi hiểu đúng, các em sẽ biết tự bảo vệ mình và tránh xa hành vi vi phạm”.
Thực tế cho thấy, mô hình “Phiên tòa giả định” do Đoàn Luật sư TP Hà Nội triển khai nhiều năm qua đã tạo hiệu ứng tích cực trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, đưa các quy định của Nhà nước đến gần hơn với học sinh và cộng đồng. Mô hình ý nghĩa này không chỉ giúp nhận diện hành vi sai phạm, mà còn góp phần hình thành ý thức “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” cho các em ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Chung tay xây dựng “lá chắn pháp luật” cho học sinh
Sự thành công của phiên tòa giả định tại Trường Phổ thông liên cấp Bảo Long là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa Công an xã Phù Đổng, Văn phòng Luật sư Hà Lan và Cộng sự, cùng ngành giáo dục TP Hà Nội.
Luật sư Lưu Thị Ngọc Lan, Văn phòng Luật sư Hà Lan và Cộng sự, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, giáo dục pháp luật cho học sinh cần bắt đầu từ những phương thức gần gũi và thực tế: “Phiên tòa giả định giúp học sinh hình thành "hệ miễn dịch" trước hành vi vi phạm. Khi hiểu hậu quả pháp lý, các em sẽ biết cân nhắc hành động của mình trước khi xảy ra những quyết định bột phát”.
Không phải ngẫu nhiên mà mô hình này ngày càng được nhân rộng. Thay vì chờ đợi các chương trình quy mô lớn, nhiều tổ chức hành nghề luật sư đã chủ động phối hợp với chính quyền địa phương và nhà trường để đưa pháp luật đến với học sinh một cách thiết thực hơn.
Tại phiên tòa giả định ở Trường Phổ thông liên cấp Bảo Long, các thành viên như: Hội đồng xét xử, kiểm sát viên, luật sư đều là những luật sư làm công tác thực tiễn đảm nhận. Sự “hóa thân” của người thật vào vai diễn pháp lý đã làm tăng tính thuyết phục, giúp học sinh hiểu rõ ranh giới giữa xung đột cá nhân và hành vi vi phạm pháp luật. Qua đó, các em nhận thức sâu sắc rằng bạo lực học đường không chỉ gây tổn thương thể chất mà còn có thể trở thành bản án pháp lý, ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai của chính mình.
Những hoạt động này của Đoàn Luật sư TP Hà Nội vừa mang ý nghĩa giáo dục vừa thể hiện rõ trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật sư, lực lượng công an và ngành giáo dục trong việc đồng hành cùng nhà trường, gia đình xây dựng môi trường học đường lành mạnh.
Cô giáo Nguyễn Thị Hoa, Phó hiệu trưởng Trường Phổ thông liên cấp Bảo Long nhấn mạnh: “Ngăn ngừa vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên cần bắt đầu từ nhận thức. Khi các em hiểu pháp luật không phải để trừng phạt mà để bảo vệ, các em sẽ chủ động điều chỉnh hành vi”.
Ở góc độ học sinh, Nguyễn Tiểu Vy, Trường Phổ thông liên cấp Bảo Long cho hay, sau khi tham gia chương trình, nhiều bạn trong lớp đã có sự thay đổi cách nhìn về những xung đột nhỏ trong cuộc sống. “Chúng em hiểu rằng giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại luôn tốt hơn bằng bạo lực”, Tiểu Vy thổ lộ.
Từ thực tiễn triển khai tại Trường Phổ thông liên cấp Bảo Long có thể thấy, mô hình “Phiên tòa giả định” không chỉ là hoạt động ngoại khóa đơn thuần mà đã trở thành một phương thức giáo dục hiệu quả, góp phần không nhỏ nâng cao nhận thức pháp luật cho học sinh, phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa. Khi pháp luật được truyền tải bằng những hình thức sinh động, gần gũi và có sự tham gia của nhiều lực lượng xã hội, thông điệp thượng tôn pháp luật sẽ thấm sâu hơn vào môi trường học đường. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng thế hệ công dân trẻ có trách nhiệm, góp phần tạo dựng một môi trường giáo dục đoàn kết, an toàn và thân thiện.
