Nguy cơ cao bị Hoa Kỳ điều tra
Những năm qua, quan hệ thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ đã chứng kiến những mốc tăng trưởng tích cực. Theo số liệu thống kê, năm 2025 ghi dấu mốc quan trọng khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước đạt hơn 153,1 tỷ USD, đạt mức tăng trưởng ấn tượng 28,1% so với cùng kỳ năm trước. Bước sang năm 2026, đà tăng trưởng này vẫn được duy trì ổn định với kim ngạch thương mại hai chiều trong 3 tháng đầu năm ước đạt 44 tỷ USD.
Trong cơ cấu hàng hóa xuất khẩu, bên cạnh các nhóm hàng truyền thống như nông, lâm, thủy sản, sắt thép và linh phụ kiện đã vươn lên trở thành những mặt hàng chủ lực. Chỉ tính riêng quý I/2026, xuất khẩu sắt thép từ Việt Nam sang xứ sở cờ hoa đã mang về kim ngạch 259 triệu USD.
Trong số các mặt hàng sắt thép xuất sang thị trường Hoa Kỳ, kim ngạch xuất khẩu mặt bích bằng thép không gỉ vào thị trường này chiếm số lượng lớn. Số liệu từ Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương cho thấy, năm 2023, trị giá xuất khẩu mặt hàng mặt bích bằng thép không gỉ của Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt 21,4 triệu USD, chiếm 9,8% tổng kim ngạch nhập khẩu mặt hàng này của Hoa Kỳ.
Đến năm 2025, dù có sự biến động về trị giá (đạt 18 triệu USD, chiếm 8,7% thị phần) nhưng Việt Nam vẫn giữ vững vị trí là nguồn cung lớn thứ ba cho thị trường Hoa Kỳ. Sự sụt giảm bắt đầu lộ rõ trong 2 tháng đầu năm 2026, khi trị giá xuất khẩu mặt hàng này giảm mạnh 37% so với cùng kỳ, chỉ còn đạt 1,8 triệu USD.
2 tháng đầu năm 2026, trị giá xuất khẩu mặt bích bằng thép không gỉ giảm mạnh 37% so với cùng kỳ, chỉ còn đạt 1,8 triệu USD. Ảnh: Hà Anh
Theo phân tích từ Cục Phòng vệ thương mại, nguyên nhân cốt lõi không hẳn nằm ở năng lực sản xuất, mà đến từ các lệnh trừng phạt thuế mà Hoa Kỳ đang áp dụng đối với Trung Quốc và Ấn Độ.
“Đây là mặt hàng có rủi ro bị Hoa Kỳ tiến hành điều tra phòng vệ thương mại hoặc điều tra chống lẩn tránh. Các doanh nghiệp xuất khẩu sang Hoa Kỳ cần lưu ý tránh sử dụng các nguyên liệu chính nhập khẩu từ Trung Quốc và Ấn Độ để sản xuất sản phẩm này”, Cục Phòng vệ thương mại cho hay.
Chưa kể, những năm gần đây, quốc gia này không còn chỉ tập trung vào các vụ kiện chống bán phá giá truyền thống (vốn tập trung vào giá thành). Thay vào đó, quy mô giám sát đã mở rộng đáng kể sang các biện pháp chống lẩn tránh, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp. Các mặt hàng trọng điểm như sắt thép, nhôm, gỗ và vật liệu xây dựng hiện đang nằm trong danh sách theo dõi đặc biệt.
“Bộ quy tắc vàng” cho doanh nghiệp xuất khẩu
Năm 2026, xu hướng bảo hộ thương mại dự báo tiếp tục gia tăng, đòi hỏi phòng vệ thương mại phải được nâng lên một cấp độ mới. Từ thị trường Hoa Kỳ, thông tin đến phóng viên Báo Công Thương, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ cho biết, áp lực phòng vệ thương mại tại Hoa Kỳ đang duy trì ở mức rất cao.
Với thị trường Việt Nam, trong 3 tháng đầu năm 2026, Hoa Kỳ đã điều tra, ban hành kết luận điều tra với sản phẩm: thép cốt bê tông, pin và tấm pin năng lượng mặt trời, sản phẩm PTMEG (nguyên liệu cho sợi spandex), gỗ dán và gỗ trang trí... Đáng chú ý, ông Hưng lưu ý, sản phẩm thép Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ luôn nằm trong nhóm sản phẩm có nguy cơ cao bị điều tra phòng vệ thương mại hoặc điều tra chống lẩn tránh.
Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị, doanh nghiệp thường xuyên theo dõi lượng xuất khẩu mặt bích bằng thép sang Hoa Kỳ nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu có thể dẫn đến điều tra. Ảnh: Ngọc Tú
Chính vì vậy, để bảo vệ các ngành sản xuất trong nước, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược phòng vệ thương mại ngay từ sớm thay vì chỉ phản ứng khi vụ việc xảy ra.
Trước hết, cần kiểm soát chặt chẽ hoạt động xuất khẩu, tránh cạnh tranh bằng cách giảm giá quá mức có thể bị coi là bán phá giá, đồng thời xây dựng hệ thống số sách kế toán minh bạch, chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế để sẵn sàng cung cấp khi cơ quan điều tra yêu cầu.
Doanh nghiệp cũng cần thường xuyên theo dõi diễn biến thị trường, đặc biệt là lượng xuất khẩu và thị phần tại thị trường Hoa Kỳ, nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu có thể dẫn đến điều tra.
Thứ hai, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu là cần thiết để giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất và hạn chế rùi ro khi bị áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại. Doanh nghiệp cũng nên nâng cao chất lượng sản phẩm, đầu tư vào công nghệ và xây dựng thương hiệu để cạnh tranh bằng giá trị thay vì chỉ dựa vào giá thấp.
Thứ ba, sự phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý nhà nước (Cục Phòng vệ thương mại) và hiệp hội ngành hàng đóng vai trò rất quan trọng. Khi có dấu hiệu bị điều tra, doanh nghiệp cần tích cực hợp tác với cơ quan điều tra Hoa Kỳ, tham gia đầy đủ các bước trong quá trình điều tra và cân nhắc thuê tư vấn pháp lý có kinh nghiệm để bảo vệ quyền lợi.
Một bước đi mang tính đột phá của Bộ Công Thương là việc phê duyệt Đề án xây dựng cơ sở dữ liệu các ngành sản xuất trong nước giai đoạn 2025 - 2030. Đây được coi là “vũ khí” mới giúp Việt Nam chuyển đổi từ cách làm xử lý vụ việc đơn lẻ sang dự báo và phòng ngừa dựa trên dữ liệu số.
Theo lộ trình cụ thể, đến năm 2026, Việt Nam sẽ hoàn thiện cơ sở dữ liệu cho ít nhất 5 ngành sản xuất trọng điểm. Tầm nhìn đến năm 2030, hệ thống này sẽ mở rộng ra 20 ngành, tạo thành một mạng lưới kết nối dữ liệu thông suốt giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Việc tuân thủ quy tắc xuất xứ, tránh các hành vi gia công đơn giản hay chuyển tải bất hợp pháp sẽ được giám sát chặt chẽ thông qua hệ thống này, giúp hàng hóa Việt Nam có một “hộ chiếu” sạch khi ra thế giới.
Về dài hạn, ông Đỗ Ngọc Hưng lưu ý, doanh nghiệp cần chú trọng tuân thủ quy tắc xuất xứ, tránh các hành vi có thể bị coi là lần tránh biện pháp phòng vệ thương mại như chuyển tải bất hợp pháp hoặc gia công đơn giản. Trong bối cảnh xu hướng bảo hộ thương mại trên thế giới ngày càng gia tăng, việc chủ động nâng cao năng lực phòng vệ thương mại không chi giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro mà còn tạo nên tảng phát triển bền vững khi tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Số liệu từ Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương cho thấy, năm 2023, trị giá xuất khẩu mặt hàng mặt bích bằng thép không gỉ của Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt 21,4 triệu USD, chiếm 9,8% tổng kim ngạch nhập khẩu mặt hàng này của Hoa Kỳ. Đến năm 2025, dù có sự biến động về trị giá (đạt 18 triệu USD, chiếm 8,7% thị phần) nhưng Việt Nam vẫn giữ vững vị trí là nguồn cung lớn thứ ba cho thị trường Hoa Kỳ. Sự sụt giảm bắt đầu lộ rõ trong 2 tháng đầu năm 2026, khi trị giá xuất khẩu mặt hàng này giảm mạnh 37% so với cùng kỳ, chỉ còn đạt 1,8 triệu USD.
